DEMET İLCE / MUHABİR

Muhtemelen bir noktada nüfusun şaşırtıcı derecede büyük bir yüzdesinin doğrudan Cengiz'in soyundan geldiği söylenmiştir. Ama bu doğru mu?

Cengiz Han'ın soyundan kaç kişi geliyor?

Bu gerçeğin tarihi yaklaşık 20 yıl öncesine, 2003 yılında çığır açan bir tarihsel genetik çalışmasına kadar uzanıyor. Asya'daki 16 popülasyondan DNA örnekleri alırken, araştırmacılar kıtadaki neredeyse 12 erkekten birinin olağandışı bir Y kromozomu soyunu paylaştığını keşfettiler; bunun muhtemelen Cengiz Han'dan geldiğini söylediler.

Onları bu kadar emin kılan şey neydi? Sonuçta adamın kendisinden yanak örneği almaları mümkün değildi; bunun yerine boşlukları doldurmak için bilimden ve tarihten gelen ipuçlarına güvendiler. Dolayısıyla, örneğin benzersiz Y soyunun sadece doğal nüfus artışından kaynaklanabileceği fikri kabul edilemez: "Eğer bu yayılma genel nüfus artışından kaynaklanıyor olsaydı, aynı özelliklere sahip birden fazla soy bulmayı beklerdik." Araştırmacılar, "yüksek sıklığa ve birden fazla popülasyonda varlığa sahip, ama biz bunu yapmıyoruz." diye açıkladı.

İstatistiksel analiz, Y kromozomu soyunun şans eseri ortaya çıkma ihtimalini dışladı: Bunun olasılığı yaklaşık on-octoseptuagintilyonda birdi; bu sayı o kadar büyüktü ki, mevcut kromozom eksikliğinden dolayı onu kelimenin tam anlamıyla Latin köklerinden oluşturmak zorunda kaldık.

Peki şans değilse başka ne olabilir? Araştırmacılar, "Y kromozomundaki az sayıda gen ve bunların uzmanlaşmış işlevleri, seçim için çok az fırsat sağlıyor" ve "bu nedenle alternatif açıklamalar aramayı gerekli kılıyor" diye yazdılar.

Böylece başka bir tür genetik baskıya yöneldiler; insanlarda belki de biyolojiden bile daha güçlü olan bir genetik baskıya.

Makalenin 23 ortak yazarından biri olan genetikçi Spencer Wells, o dönemde National Geographic'e şöyle söylemişti:

"Bu, kültürün insan popülasyonlarındaki genetik çeşitlilik modellerinde çok büyük bir rol oynadığının açık bir kanıtıdır. Bu, insan kültürünün tek bir genetik soyun yalnızca birkaç yüz yıl içinde bu kadar muazzam ölçüde artmasına neden olduğu belgelenen ilk vaka."

Basit bir şekilde ifade etmek gerekirse, Cengiz Han - ve ondan sonraki oğulları ve torunları - güçlü olduğu veya avcılıkta iyi olduğu için değil, Han olduğu için "genetik olarak uygun" kabul ediliyordu. Ordularının fethettiği popülasyonlar genellikle toplu halde katledildi, bu da gelecek nesiller için potansiyel gen havuzunun büyük bir kısmını yok etti ve daha da önemlisi, aile soyu, bazı önlemlerle 19. yüzyılın ortalarına kadar Asya'nın geniş bölgelerini yönetmeye devam etti.

Başka bir deyişle, genetik soy, eski Moğol imparatorluğu bölgesindeki erkeklerin yaklaşık yüzde 8'inin, dolayısıyla dünya çapında yaklaşık 200 erkekten birinin, tek bir erkek atayı paylaştığını gösterdi. Bu ata neredeyse kesinlikle Cengiz Han'dı.

Cengiz Han'ın kaç çocuğu vardı?

Bildiğimiz kadarıyla Han, tahminen 16 milyon soyundan gelenlerin atası olmak için kesinlikle yeterli fırsata sahipti. İlk ve esas karısı Börte ile henüz dokuz yaşındayken evlendi - ki bu kulağa gerçekten kötü geliyor, ancak kayıtlar yedi yıl daha "karı-koca" olarak birlikte yaşamadıklarını belirtiyor - ve daha sonra da evlenmeye devam edeceklerdi. Hayatı boyunca altı kadınla daha evledi: Yesugen ve kız kardeşi Yesui, Khulan, Möge Khatun (teknik olarak bir cariye), Juerbiesu ve Ibaqa Beki.

Efsaneye göre bu hanımların yanı sıra, çoğu fethedilen kabilelerden ve topraklardan asil hanımlar ve prensesler olmak üzere 500 kadar cariyesi vardı ve benzer sayıda çocuğun babasıydı. Bu hikaye ne kadar popüler olsa da tamamen doğrulanamaz: Moğol geleneği nedeniyle Cengiz büyük olasılıkla yalnızca Börte'den olan dört oğlunu meşru mirasçılar olarak tanıdı; geri kalan çocuklarının kimlikleri, hatta Börte'nin onu doğurduğu beş kızı da dahil olmak üzere tarihte kaybolmuştu.

Bununla birlikte, Moğol tarihinin son dönem tarihçisi David Morgan, 2003 yılında The New York Times'a Hanların bu kadar çok çocuk sahibi olmasının "tamamen makul" olduğunu söyledi. Örneğin Cengiz'in kalipig adı verilen en büyük oğlu Tuşi'nin yalnızca 40 oğlu olduğu kaydedildi ve "kavga etmedikleri zamanlarda ne yaptıkları oldukça açık" dedi.

Cengiz Han soyundan gelen var mı?

Han'ın mirası ne kadar verimli olsa da eşsiz değildir. 2005 yılında yapılan bir araştırma, yine Doğu Asya'da, örneklenen yaklaşık otuz erkekten birinde mevcut olan başka bir Y kromozomu soyunu buldu; Cengiz'in yavrularıyla karşılaştırıldığında çok fazla olmasa da yine de çok büyük bir sayı.

Neolitik kutsal su kaynağının tepesinde 1.700 yıllık Roma kalıntıları keşfedildi Neolitik kutsal su kaynağının tepesinde 1.700 yıllık Roma kalıntıları keşfedildi

Araştırmacılar, bu soyun yaklaşık 500 yıl önce, yani Çin'in Ming-Qing geçişi olarak bilinen sismik bir siyasi değişimden geçtiği dönemde başladığını ortaya çıkardı.

Çalışma, "Bu soyun yayılmasına yol açan olayların genetik kayıtların yanı sıra tarihsel kayıtlarda da kayıtlı olabileceğini düşündük" diye açıkladı. “Qing hanedanı, Nurhaci (1559-1626) tarafından kuruldu ve Nurhaci'nin baba tarafından büyükbabası Giocangga'nın (1582'de öldü) erkek soyundan gelen ve 80.000'den fazla nüfusa sahip olan kalıtsal bir sınıf olan Qing imparatorluk soyluları tarafından yönetiliyordu.”

Araştırmacılar bir kez daha bu sosyal baskının bir genetik soyun diğerlerine (Giocangga soyuna) üstün geldiğine dair kanıt buldular. “Soylular son derece ayrıcalıklıydı; örneğin, dokuzuncu dereceden bir soylu yılda yaklaşık 11 kilogram gümüş ve 22.000 litre pirinç alıyordu ve birçok cariyeye bakım yapıyordu” diye yazdılar. “Böylece Giocangga ve Nurhaci'nin taşıdığı spesifik Y soyunun artmasına ve sınırlı sayıda popülasyona yayılmasına yol açacak bir sosyal mekanizma kurulmuş oldu. Bu soyun Mançu soyu olduğunu öne sürüyoruz.”

Daha sonra, 2006'da araştırmacılar, gözle görülür derecede yaygın olan başka bir Y kromozomu soyu buldular; bu sefer Orta Doğu'dan İrlanda'nın batı kıyısına kadar uzanıyordu; burada beş erkekten birinin genetik imzayı paylaştığı görüldü.

Bu üçüncü soydan hangisi soyun devamlılığından sorumluydu? Çalışma etrafında büyüyen efsaneye göre Niall Noígíallach veya İrlanda'nın Uí Néill hanedanını başlattığı iddia edilen yarı-tamamen efsanevi bir beşinci yüzyıl kralı olan Dokuz Rehineden Niall... Ancak içinizde İrlanda kanı varsa, bu oldukça cazip bir köken efsanesi olsa da, sonucun tartışmasız olmadığını ve bu çalışmanın arkasındaki araştırmacılardan birinin New York Times'a "buna kendisinin de şaşırdığını" söylediğini belirtmeliyiz. Niall'ın, Kral Arthur'un gerçek olduğunu öğrendiğinde olacağı gibi, var olduğuna dair kanıt bulması."

Ve bunlar sadece isimleri eklenmiş soylardır. 2015 yılında araştırmacılar, Asya genelindeki popülasyonlarda özellikle güçlü 11 Y kromozomu soyu buldu: Han soyu, Giocangga soyu ve MÖ 2100 ile MS 700 arasında yaşamış isimsiz atalardan gelen diğer dokuzu. Dünya tarihi ve antik politikalar, ekibin bu verimli kurucular için birkaç aday önermesine olanak tanısa da, sonuçta kimlikleri muhtemelen bilinmiyor.

Ancak bu mega-patriklerin hiçbiri Cengiz Han'ın çıktılarına yaklaşamıyor; en azından biz öyle düşünmüyoruz. Çünkü elbette 16 milyon insanın doğrudan Cengiz Han'ın soyundan geldiğini söylemenin bir sorunu var: Aslında elimizde Han'ın kendisinden herhangi bir DNA yok.

Evrimsel genetikçi ve orijinal 2003 makalesinin baş yazarı Chris Tyler-Smith, Nature'a, “Bu bağlantıları aramak büyüleyici. Bunu yaptığımızda, oldukça dolaylı akıl yürütme hatları kullanıyorduk ve bunu bu soyların her biri için deneyebilir ve yapabilirsiniz. Aslında bir noktada birinin Cengiz Han'ın mezarını ve kalıntılarını bulmasını umuyorum." dedi.

Muhabir: Demet İlce