Adaletin yalnızca doğru karar vermekle değil, o kararı doğru zamanda vermekle de ilgili olduğu tartışmasızdır. Yıllarca süren bir dava ya da sonuçlanmayan bir soruşturma, taraflar açısından yalnızca hukuki bir süreç değildir; belirsizlik, zaman kaybı ve çoğu zaman ciddi bir mağduriyet anlamına gelir.
Bu nedenle Adalet Bakanı Akın Gürlek’in yeni adli yılın ilk gününde duyurduğu 135 Alo Adalet Hattı, yargının kronik sorunlarından biri olan uzun yargılama süreleriyle mücadelede dikkat çekici ve vatandaş odaklı bir adım niteliğinde.
Ankara Batı, İzmir ve Kayseri adliyelerinde pilot olarak başlayan uygulamayla, 5 yılı aşan dava dosyaları ile 3 yılı aşan soruşturma dosyaları için vatandaşlara doğrudan başvuru imkânı tanınıyor.
Bu düzenlemenin en önemli tarafı tam da burada ortaya çıkıyor: Uzayan dosya artık yalnızca adliye koridorlarında takip edilen bir mesele olmaktan çıkarılarak, merkezi düzeyde görünür ve takip edilebilir hâle getiriliyor.
ADALETİN ÖLÇÜSÜ SADECE KARAR DEĞİLDİR
Anayasa'nın 36'ncı maddesinde güvence altına alınan hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından biri, yargılamanın makul sürede sonuçlandırılmasıdır.
Çünkü geciken adaletin vatandaş üzerindeki etkisi çoğu zaman dosyanın sayfalarına sığmaz.
Bir iş insanı yıllarca ticari uyuşmazlığının sonucunu bekleyebilir. Bir mağdur soruşturmanın akıbetini öğrenebilmek için uzun süre belirsizlik yaşayabilir. Bir aile, bir miras veya mülkiyet uyuşmazlığının sonuçlanmasını yıllarca beklemek zorunda kalabilir.
Dolayısıyla yargının etkinliğini yalnızca verilen kararların isabeti üzerinden değerlendirmek eksik kalır. Adaletin kalitesi kadar hızı da vatandaşın adalet duygusunu doğrudan etkiler.
135 Alo Adalet uygulaması bu nedenle yalnızca yeni bir telefon hattı olarak görülmemeli.
Asıl önemli olan, bu hat üzerinden gelen başvuruların uzun süredir devam eden dosyaların tespit edilmesine, gecikmenin nedenlerinin ortaya çıkarılmasına ve süreçlerin daha yakından takip edilmesine imkân sağlayacak olmasıdır.
VATANDAŞIN SESİNİ DOĞRUDAN SİSTEME TAŞIMAK
Uygulamanın bir başka önemli tarafı ise vatandaş ile adalet sistemi arasındaki iletişimi kolaylaştırmasıdır.
Yargı hizmetlerinde yapılan reformların nihai muhatabı vatandaştır. Vatandaşın adliyeye erişimini kolaylaştırmak kadar, adalet sisteminin vatandaşa erişilebilir hâle gelmesi de önemlidir.
135 Alo Adalet bu açıdan önemli bir anlayış değişikliğinin göstergesi olarak değerlendirilebilir.
“Dosyam neden yıllardır sonuçlanmıyor?” diye soran vatandaşın sesini doğrudan ilgili mekanizmaya ulaştırabilmesi, devletin vatandaşın yaşadığı gecikmeyi görmesi ve takip etmesi açısından kıymetlidir.
Elbette tek başına bir telefon hattı yargıdaki bütün süre sorunlarını çözemez. Ancak önemli olan, uzun süren yargılamaların normalleştirilmemesi ve bunlarla mücadele edecek yeni mekanizmaların oluşturulmasıdır.
Pilot uygulamadan elde edilecek veriler de bu bakımdan son derece değerli olacaktır. Hangi tür dosyaların daha fazla uzadığı, gecikmelerin hangi aşamalarda yoğunlaştığı ve vatandaşların en fazla hangi konularda başvurduğu doğru analiz edildiğinde, uygulama yalnızca bireysel dosyaların takibine değil, yargı sistemindeki darboğazların tespitine de katkı sağlayabilir.
YENİ ADLİ YILA SOMUT BİR ADIMLA BAŞLAMAK
Adalet Bakanı Akın Gürlek’in “Türkiye Yüzyılı’nı Adaletin Yüzyılı kılma” hedefi çerçevesinde açıkladığı uygulamanın yeni adli yılın ilk gününde hayata geçirilmesi de ayrıca anlamlıdır.
Çünkü reform iradesinin vatandaş açısından karşılığı, açıklanan hedeflerin günlük hayatta hissedilebilir uygulamalara dönüşmesidir.
Bir vatandaşın yıllardır devam eden dosyasıyla ilgili sesini daha kolay duyurabilmesi, bunun en somut örneklerinden biridir.
Şimdi önemli olan Ankara Batı, İzmir ve Kayseri'deki pilot uygulamanın sonuçlarının dikkatle izlenmesi, başvuruların etkin biçimde değerlendirilmesi ve sistemin kısa sürede Türkiye genelinde erişilebilir hâle getirilmesidir.
Adaletin güçlü olması kadar erişilebilir, etkin ve zamanında olması da hukuk devletinin temel gereğidir.
Yeni adli yıla verilen mesaj bu açıdan son derece açık:
Dosyaların yıllarca sürmesi kader değildir. Gecikmenin üzerine gidilmesi, nedenlerinin tespit edilmesi ve vatandaşın sesinin duyulması gerekir.
135 Alo Adalet Hattı, doğru ve etkin uygulandığında bu anlayışın önemli araçlarından biri olabilir.
Çünkü adaletin gerçek anlamda tecellisi için yalnızca doğru karar yetmez.
Doğru kararın vaktinde verilmesi gerekir.