Günlük haberleri takip ederken daha çok siyaset haberlerine odaklanıyoruz. İçimiz dışımız siyaset oldu. Herkesin bir “vatan kurtarma” projesi var. Bir taraftan ülkenin gidişatıyla ilgilenmek çok güzel bir şey iken, diğer taraftan bilmediğimiz konuları öğrenmek yerine kulaktan dolma bilgilerle “ahkâm” kesiyoruz. Bilgi sahibi olmadan hüküm sahibi olup birbirimizi yormaktan başka bir şey yapmıyoruz.
Bütün bunları anlatma sebebim, haberleri okurken Anadolu Ajansı (AA) tarafından yapılan bir haber dikkatimi çekti. Bu haber siyasal değil sosyal nitelikli bir haber. Haberin başlığı şöyle “Türkiye’de en çok kullanılan isim ve soyadları”. Haberin muhtevası çok şey anlatıyor. Şimdi başlıktaki soruyu kendimize sorup cevap alalım. Nitekim ben de öyle yaptım, etrafımdakilere sorduğumda haberdekine yakın cevaplar aldım. Sonra haberin kaynağı olan Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) sayfasına baktım, geçekten çok güzel veriler var. Tavsiye ederim, zaman zaman TÜİK’in sayfasına bakarak ülkemize dair çok sayıda rakamsal verilere ulaşabilirsiniz.
2026 itibariyle Türkiye’de kullanılan ilk 10 erkek ismi sırasıyla; Mehmet, Mustafa, Ahmet, Ali, Hüseyin, Hasan, Murat, Yusuf, İbrahim, İsmail… Kadın isimleri ise Fatma, Ayşe, Emine, Hatice, Zeynep, Elif, Meryem, Merve, Zehra, Esra… İsimler böyle, peki soyadlarda durum nasıl? Yılmaz, Kaya, Demir, Çelik, Yıldız, Şahin, Yıldırım, Öztürk, Aydın, Özdemir…
Adlarla, soyadları çok farklı bir tabloyu yansıtıyor. Adlar, milletimizin medeniyet olarak nerede durduğunu gösteren bir tablo… Talas Savaşı’nı (751) Türklerin İslamiyeti kabulü olarak baz alırsak, 1275 yıldır Türkler İslam ile et ile tırnak gibi olmuştur. O nedenle bu tablo şaşırtıcı olmadığı gibi sevindiricidir.
Ülkemizde soyadı kanunu 1934 yılında çıkmış, 1935 yılında yürürlüğe girmiştir. İsimlerde medeniyetin izini süren milletimiz, soyadlarda kendini “tabiata” vermiştir. Her zaman olduğu gibi çıkan kanunların gereği zamanında yapılmayınca işler nüfus memurlarının insafına kalmıştır. Onlar da önüne gelene soyadı uydurmuşlar. Bazen de dönemin şartları gereği önerilen soyadları reddedilince bu defa en kolay çözüm olarak demirlere, taşlara, yıldızlara, yıldırımlara sarılınılmıştır.
Prof. Dr. Saim Sakaoğlu “Soyadlarımızın Başına Gelenler” adlı makalesinde konuyla ilgili ilginç örnekler veriyor. Aslan yerine Arslan, Kılıç yerine Kılınç yazılması her zaman karışıklığa sebep olmaktadır. Yılan, Ördek, Deli, Eşek, Karadeli, Kaçık, Tavasapı, Kurukafa ve Kızkaçıran gibi garip soyadları memurlar tarafından verilmiştir. Lisede bir arkadaşımızın soyadı Danayiyen’di. Her söylendiğinde gülerdik. Sakaoğlu Hoca yaşanan saçmalığı bir fıkra ile taçlandırmış: Fıkra bu ya, adam hâkimin karşısına çıkmış:
-Efendim, adımdan memnun değilim, değiştireceğim.
-Nedir oğlum adın?
-Efendim, adım Yücel Eşek!...
Hâkim, ‘Herhâlde adını değil de soyadını değiştirecek’ diye içinden geçirdikten sonra sorar:
-Söyle bakalım, ne olmasını istiyorsun?
-Ayhan Eşek…
Çocuklara iki ad koymak bir alışkanlık haline geldi. Bir de kızlar evlenince hem baba soyadını hem koca soyadını kullanınca dört kelimelik bir isim ortaya çıkıyor. Bir de üç isimli ise iki de soyad ekleyince iş uzayıp gidiyor. Eskiden çok isimli İspanyollarla dalga geçerdik şimdi biz aynı duruma düştük.
Son zamanlarda doğurganlık oranlarının düşmesi nedeniyle nüfusumuzda azalma baş gösterince alarm vermeye başladık. Uzun yıllar nüfus artışına karşı doğum kontrolü programları uygulamış bir ülke olarak acı bir gerçekle yüz yüze kaldık. Cumhurbaşkanımızın 3 çocuk tavsiyelerine şiddetle karşı çıkanlar şimdi pişmanlık duyuyorlar mıdır?
31 Aralık 2025 itibariyle nüfusumuz 86 milyon 92 bin 186 oldu. Bu nüfusun yarısını kadınlar, yarısını erkekler oluşturuyor. Dengeli bir tablo var. Kadın nüfus, erkeklerden 27 000 kişi daha az. 1927 nüfus sayımında 13.648. 270’den bu rakamlara ulaştık. Ancak genç nüfus oranımız giderek düşüyor ve artık “şu kadar genç nüfusa sahibiz” havasını atamayacağız.
Ülkemizde ilk nüfus sayımı II. Mahmut zamanında yapılmış. 1831 yılında yapılan sayımda Osmanlı Devleti’nin toplam nüfusu, müslim ve gayri müslim erkeklerin sayılması ile 5 milyon 159 bin 871 kişi olarak tespit edilmiş.
Siyasi gündemlerden kafamızı kaldırıp sosyal ve kültürel gündemlere de zaman ayırırsak daha bilgili, donanımlı, huzurlu ve mutlu oluruz.