Muhabir-Merve Dere
Hamam kültürü biz Türk’lerin olmazsa olmazıdır. Adını Türk hamamı olarak alsa da hamamın tarihi aslında Antik Romalılar’a kadar uzanır. Vezüv yanardağının patlamasından sonra küller altında kalan Pompeii şehrinde yapılan kazılar, Romalılar'ın kullandıkları hamamları ortaya çıkarmıştır. Bu da bize aslında hamamın Romalılar’da kullanıldığını gösterir. Romalılar döneminden kalan kazılar o dönemde hamamların yalnızca temizlik için değil, eğlence için de kullanıldığını ortaya koyar. Romalılarda sınıf farkı olduğu için, hamamlarda kölelerle asillerin giriş kapıları ve yıkandıkları yerler farklı yapılmıştır. Roma hamamlarında ayrıca buhar banyosu yeri, soğuk ve sıcak su havuzları da vardı.
ALTIN ÇAĞINI OSMANLI DÖNEMİ’NDE YAŞADI
Romalılar döneminde gelişen hamamlar, altın çağını Osmanlı Dönemi’nde yaşamıştır.Zamanla da Türk’lerin hayatına tamamen yerleşerek “Türk hamamı” adını almıştır. Osmanlı hamam sefaları ile ünlüydü. Roma hamamlarında görülen birlikte yıkanmanın aksine Osmanlı'da kadınlar ve erkekler, hamama ayrı ayrı girerlerdi. Erkekler bazen hamamda içki alemleri düzenlerlerdi. Osmanlı Dönemi’nde özel bir ısınma sistemiyle inşa edilen hamamlar, Roma ve Bizans hamamlarındaki sistemden esinlenilerek yapılmıştır.Ayrıca Osmanlı Dönemi’nde hamamlar sosyalleşmek için kullanılan yerlerden biriydi.
O dönemde saray, konak gibi büyük evler dışında küçük ve orta halkın evinde de hamamlar pek yer almazdı. Oralarda ise günümüzdeki, banyoyu andıran yıkanma alanları vardı.
HAMAM YAPTIRMAK ÖYLE KOLAY İŞ DEĞİLDİ
Hamamlar, Osmanlı Dönemi’nde; külliye, cami, imaret, kütüphane, medrese gibi yapıların yanında yapılsa da tek olarak inşa edilirdi. Fatih Sultan Mehmet fetihten sonra İstanbul’a 5’i büyük olmak üzere toplam 19, ‘çarşı hamamı’ yaptırdı. Öyle ki; Evliya çelebi “Seyahatname”de 17. yüzyılda İstanbul’da 168 hamam olduğu yazmaktadır. Mimar sinan ise 20 adet çarşı ve konak hamamı yapmış. Fatih Çinili Hamam ile Çemberlitaş Hamamı, bugün hâlâ ayakta olan Mimar Sinan’ın eserlerindendir. Günümüzde hamam kültürü zayıflamış olsa da Sivas ve çevresinde düğün aşamasında “kına hamamı” ve “gelin hamamı” gelenekleri halen devam etmektedir.