İnsanlık, Güneş Sistemi’nde insanın adım atamayacağı yerlere robotik sondalar göndermekte giderek ustalaşıyor olsa da, bu süreç hâlâ öğrenme aşamasında ilerliyor.
1970 yılında fırlatılan ilk dünya dışı robotik gezginin üzerinden yarım asırdan fazla zaman geçti. Ancak bilim insanları, bu mühendislik harikalarının neden hâlâ başka gezegenlerdeki topraklarda sıkışıp kaldığını yeni anladı.
Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden makine mühendisi Dan Negrut, “Aslında fikir basit: Sadece gezgin üzerindeki yerçekimini değil, kum üzerindeki yerçekimi etkisini de hesaba katmamız gerekiyor” diyerek keşfin özünü özetledi.
GEZEGENLER ARASI TASARIM ZORLUKLARI
Dünya dışı ortamda çalışacak bir gezgin tasarlamak, Dünya’da çalışacak olandan çok daha karmaşık.
Mars’ta geçmişte yaşanan büyük toz fırtınaları, güneş panellerini kaplayarak enerji üretimini durdurdu ve görevleri tehlikeye soktu.
Bir diğer zorluk ise yerçekimi. Dünya’dan daha düşük yerçekimine sahip gezegen ve uydularda hareketin fiziksel koşulları farklı işliyor. Mühendisler bu farkı hesaba katsalar da, gezginler yine de sık sık toprağa saplanabiliyor.
TARİHİN ÜNLÜ “TAKILAN” ROVER OLAYI
2009 yılında NASA’nın Mars keşif aracı Spirit, yumuşak bir zemine saplandı ve bir daha kurtarılamadı. Bu tür olaylar genelde kurtarma manevralarıyla çözülebilse de, bazı durumlarda gezginler görevlerini orada sonlandırmak zorunda kalıyor.
KUMUN YERÇEKİMİ ALTINDAKİ DAVRANIŞI ANAHTAR NOKTA
Negrut ve ekibi, Project Chrono adlı fizik tabanlı bir simülasyon sistemi kullanarak sorunun kökenini araştırdı.
Simülasyon sonuçlarını Dünya’daki kum zemin testleriyle karşılaştırdıklarında, önemli bir eksiklik ortaya çıktı: Testlerde kumun farklı yerçekimi koşullarındaki davranışı hesaba katılmamıştı.
Ay ve Mars yüzeyindeki toz, Dünya’dakinden daha “gevşek” ve kolayca yer değiştiriyor. Bu durum, tekerleklerin zemine saplanmasını ve çekiş gücünün kaybolmasını kolaylaştırıyor.
GELECEK GÖREVLER İÇİN KRİTİK BİR ADIM
Bu keşif, gelecekteki uzay keşif araçlarının zorlu yüzeylerde sıkışmasını önleyebilir.
Negrut, “Bu fiziksel farkı simülasyonlarda hesaba katmak, geleceğin uzay keşif araçlarının güvenliği için kritik” diyor.