İnsan beyninde, ellerden dudaklara, ayaklardan parmaklara kadar her bölgeye karşılık gelen ayrıntılı bir beden haritası bulunuyor. Uzun süre bilim dünyasında kabul edilen görüşe göre, bir uzuv kaybedildiğinde bu alanın beynin diğer bölgeleri tarafından ele geçirildiği düşünülüyordu.
Ancak İngiltere’de NHS cerrahlarıyla yürütülen ve üç hasta üzerinde yapılan yeni araştırma, bu inancı sarsıcı şekilde tersine çevirdi. Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) ile yapılan incelemeler, kolu ampute edilen hastaların beyin haritalarının yıllar sonra bile değişmediğini gösterdi.
“HAYALET UZUV” DUYGUSU BÖYLE AÇIKLANIYOR
Amputasyon sonrası pek çok kişi, fiziksel olarak bulunmayan uzuvlarını hâlâ hissediyor. “Hayalet uzuv” denilen bu his, çoğu zaman yanma, batma veya kaşıntı gibi ağrılı duyumlarla kendini gösteriyor.
Çalışmaya katılan hastalar, fMRI sırasında kayıp parmaklarını hareket ettirmeleri istendiğinde, beyindeki el bölgesinin aynı şekilde aktifleştiği gözlemlendi. Araştırmacılar, bu sabitliğin hayalet uzuv hissini açıklayan temel mekanizma olduğunu belirtti.
ESKİ TEORİLER GEÇERLİLİĞİNİ YİTİRİYOR
Yıllarca uygulanan ayna kutusu terapisi, sanal gerçeklik egzersizleri ya da duyusal eğitimler, beynin bozulmuş haritasını “düzeltmeye” yönelikti. Ancak bu çalışmaya göre beyin haritası hiç bozulmuyor. Bu da söz konusu tedavilerin neden plasebodan öteye geçemediğini açıklıyor.
Bilim insanları asıl sorunun, ameliyat sırasında kesilen sinirlerin düğümler oluşturarak hatalı sinyaller göndermesi olduğunu düşünüyor. Yeni cerrahi teknikler, bu sinir bağlantılarını korumayı hedefliyor.
PROTEZ VE BEYİN-BİLGİSAYAR ARAYÜZLERİ İÇİN YENİ UMUT
Bu keşif, gelişmiş protezler ve beyin-bilgisayar arayüzleri için büyük bir fırsat sunuyor. Çünkü beyinde amputasyondan sonra bile el veya kol bölgesinin haritası korunuyor. Bu da gelecekte protezlerin çok daha doğal ve sezgisel bir şekilde kontrol edilmesini, hatta kayıp uzvun yeniden hissedilmesini mümkün kılabilir.