Brezilya'da 25 Ekim Pazar günü yapılan devlet başkanlığı seçiminin ikinci turunu Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva kazandı. Brezilya basınının aktardığı Yüksek Seçim Mahkemesi (TSE) verilerine göre sandıkların tamamı açıldığında İşçi Partisi (PT) adayı Lula geçerli oyların yüzde 51,79'unu aldı. Rakibi Liberal Parti (PL) adayı Senatör Flavio Bolsonaro'nun oy oranı ise yüzde 48,21'de kaldı. Bolsonaro sonucu tanımadığını açıkladı.
Brezilya seçimini kim kazandı?
Seçimi, sol eğilimli İşçi Partisi'nin adayı Lula da Silva kazandı. Lula 64 milyon 256 bin 232, Flavio Bolsonaro ise 59 milyon 826 bin 41 oy aldı. İki aday arasındaki fark 4 milyon 430 bin 191 oy oldu.
Lula böylece 2003-2010 dönemindeki iki görev süresinin ve 2023'te başlayan üçüncü döneminin ardından dördüncü kez devlet başkanı seçildi.
Oy sayımı nasıl ilerledi?
Gece boyunca sürdürülen sayımda liderlik birkaç kez el değiştirdi. Sayımın başında önde olan Lula, Türkiye saatiyle gece yarısından sonra açıklanan ara sonuçlarda yaklaşık yüzde 51,4 oyla öndeydi. Brezilya basınına göre bir aşamada öne geçen Flavio Bolsonaro'nun ardından Lula yeniden liderliği aldı ve sayımın sonuna kadar bu konumunu korudu.
Kesin rakamlar şöyle:
- Luiz Inacio Lula da Silva (PT): 64.256.232 oy, yüzde 51,79
- Flavio Bolsonaro (PL): 59.826.041 oy, yüzde 48,21
- Boş oy: 1.430.496
- Geçersiz oy: 2.723.305
- Sandığa gitmeyenlerin oranı: yaklaşık yüzde 19,2
Seçime katılım oranı ne oldu?
İkinci turda katılım oranı yaklaşık yüzde 80,8 oldu. Sandığa giden seçmen sayısı 128 milyonu aştı. Birinci turda yüzde 78,9 olan katılım oranı ikinci turda yaklaşık 1,6 puan yükseldi.
İlk turda kim öndeydi?
4 Ekim'de yapılan ilk turda Flavio Bolsonaro yaklaşık yüzde 47 oyla birinci, Lula yaklaşık yüzde 45 oyla ikinci olmuştu. İlk turda Bolsonaro'nun aldığı 56,1 milyon oya karşılık Lula 53,9 milyon oy almıştı.
Lula, ikinci turda oylarını yaklaşık 10,4 milyon artırırken Bolsonaro'nun oyundaki artış 3,7 milyon civarında kaldı. Brezilya basını, ilk turu önde bitiren adayın ikinci turu kaybetmesinin ülke tarihinde bir ilk olduğunu yazdı. Seçim öncesinde Datafolha anketi de iki adayı başa baş göstermişti.
Oy verme süresi neden uzatıldı?
Seçim günü bazı eyaletlerde toplu taşıma seferlerinin azaltıldığı ve seçmenlerin sandığa ulaşmakta zorlandığı yönünde şikâyetler geldi. Lula'nın kampanya ekibi bu gerekçeyle yargıya başvurarak oy verme süresinin uzatılmasını istedi.
Brezilya basınına göre Federal Yüksek Mahkeme (STF) üyesi Cristiano Zanin, oy verme süresini Brasilia saatiyle 19.00'a kadar, yani 2 saat uzattı. Zanin daha sonra kararın yalnızca o saatte hâlâ açık olan sandıkları kapsadığını açıkladı. Seçim Savcılığı uzatmaya karşı çıktı. Bu süre boyunca sonuç açıklamaları da durduruldu. Bolsonaro'nun kampanya ekibi de yağıştan etkilenen 17 belediyede sürenin uzatılmasını talep etmişti.
Flavio Bolsonaro sonucu tanıyacak mı?
Flavio Bolsonaro, seçim sonucunu tanımadığını açıkladı. Bolsonaro, yaşanan gelişmeler nedeniyle "seçim sonucunu tanımanın imkânsız" olduğunu söyledi ve seçimin iptali için başvuru yapacaklarını duyurdu.
Bolsonaro'nun itirazı, oy verme süresini uzatan karara dayanıyor. Bolsonaro, Zanin'in kararını eleştirerek yargıcı Lula'yı kayırmakla suçladı. Bolsonaro cephesinin hangi merciye, hangi gerekçelerle başvuracağı henüz netlik kazanmadı.
Lula zaferin ardından ne dedi?
Lula, seçilmesini "demokrasinin ordusu olan Brezilya halkına" borçlu olduğunu söyledi. Paraguay Devlet Başkanı Santiago Pena ve Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, Lula'yı tebrik eden liderler arasında yer aldı.
Flavio Bolsonaro kimdir?
Flavio Bolsonaro, eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun en büyük oğlu ve Rio de Janeiro senatörüdür. Liberal Parti'nin adayı olarak sağ kanadı temsil eden Flavio Bolsonaro, babasının seçimlere katılamaması üzerine adaylığa yükselmişti.
Seçim sonucu piyasaları nasıl etkiledi?
Sonuçların ardından Brezilya piyasalarında sert dalgalanma görüldü. Brezilya basınına göre vadeli piyasada Brezilya reali dolar karşısında yüzde 10 civarında değer kaybetti. Brezilya hisselerini izleyen ve ABD'de işlem gören EWZ fonu da mesai sonrası işlemlerde yaklaşık yüzde 20 düştü.
Lula ne zaman yemin edecek?
Lula, 5 Ocak 2027'de yemin ederek yeni görev dönemine başlayacak. Brezilya'da 2021'de yapılan anayasa değişikliğiyle devlet başkanlarının göreve başlama tarihi 1 Ocak'tan 5 Ocak'a alınmıştı. Lula'nın dördüncü görev süresi 2030'un sonunda tamamlanacak.
Seçimler aynı gün eyalet valilikleri için de yapıldı. İkinci tura kalan eyaletlerde valilik yarışları da sonuçlandı.
