Nilay Çekiç - Muhabir

Guardian gazetesi, MOSSAD şefi Cohen’in Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin 2012-2021 yılları arasındaki başsavcısı Gambiyalı Fatou Bensouda’yı Filistin dosyasından çekilmesi için defalarca taciz ettiğini, eşi üzerinden şantajda bulunduğunu ve diğer aile fertlerine zarar vermekle tehdit ettiğini ortaya çıktı.

Yossi Cohen'in, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM)'nin o zamanki savcısı Fatou Bensouda ile gizli temasları, işgal altındaki Filistin topraklarında iddia edilen savaş suçları ve insanlığa karşı işlenen suçlara ilişkin resmi bir soruşturma başlatma kararına giden yıllarda gerçekleşti.

2021'de başlatılan bu soruşturma, geçen hafta Bensouda'nın halefi Karim Khan'ın İsrail başbakanı Benjamin Netanyahu için ülkenin Gazze'deki savaşındaki tutumu nedeniyle tutuklama emri istediğini açıklamasıyla ortaya çıktı.

Savcının, Netanyahu ve savunma bakanı Yoav Gallant ile üç Hamas lideri hakkında tutuklama emri çıkarmak için UCM’nin ön duruşma salonuna başvurma kararı, İsrail'in askeri ve siyasi yapısının uzun zamandır korktuğu bir sonuç.

Ekran Görüntüsü 2024 05 28 144811

Cohen'in mahkemeye yönelik operasyona kişisel katılımı Mossad'ın yöneticisi iken gerçekleştirdi. Üst düzey bir İsrailli yetkiliye göre, faaliyetlerine yüksek düzeyde izin verildi ve mahkemenin askeri personele karşı kovuşturma tehdidi oluşturduğu gerekçesiyle haklı çıkarıldı.

Bensouda'ya yönelik operasyon hakkında bilgi veren bir başka İsrailli kaynak, Mossad'ın amacının savcıyı tehlikeye atmak veya onu İsrail'in talepleriyle işbirliği yapacak biri olarak görevlendirmek olduğunu ve operasyona aşina olan üçüncü bir kaynak ise Cohen'in Netanyahu'nun "gayri resmi habercisi" gibi hareket ettiğini söyledi.

O zamanlar Netanyahu'nun en yakın müttefiklerinden biri olan ve İsrail'de kendi başına siyasi bir güç olarak ortaya çıkan Cohen, Mossad'ın, ülkenin mahkemeyi baltalamaya yönelik neredeyse on yıl süren kampanyasına bizzat dahil olmasına öncülük etti.

Dört kaynak, Bensouda'nın küçük bir grup üst düzey Uluslararası Ceza Mahkemesi yetkilisine, Cohen'in davranışının giderek ısrarcı ve tehdit edici doğasına ilişkin endişeler nedeniyle kendisini etkileme girişimleri hakkında bilgi verdiğini doğruladı.

G Opx Eaa Xw A E H U3 P

Bu kaynaklardan üçü, Bensouda'nın konuyla ilgili mahkemeye yaptığı resmi açıklamalara aşinaydı. Cohen'in, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Filistin davasında ceza soruşturmasına devam etmemesi için kendisine birçok kez baskı yaptığını ortaya çıkardığını söylediler.

Uluslararası Ceza Mahkemesi yetkilileriyle paylaşılan hesaplara göre kendisinin kendisine şunları söylediği iddia ediliyor: “Bize yardım etmelisin, biz de seninle ilgilenelim. Kendinizin veya ailenizin güvenliğini tehlikeye atabilecek şeylere bulaşmak istemezsiniz."

Cohen'in faaliyetleri hakkında bilgi alan bir kişi, Bensouda'yı korkutmak ve etkilemek için sonuçta başarısız olan bir çabanın parçası olarak Bensouda'ya karşı "aşağılık taktikler" kullandığını söyledi. Davranışını “takip etmeye” benzettiler.

Durumla ilgili doğrudan bilgisi olan iki kaynağa göre Mossad, Bensouda'nın aile üyeleriyle de yakından ilgilendi ve kocasının gizli kayıtlarının transkriptlerini elde etti. İsrailli yetkililer daha sonra bu materyali savcının itibarını sarsmak için kullanmaya çalıştı.

Cohen'in operasyonuyla ilgili ortaya çıkanlar, Guardian, İsrail-Filistin yayını +972 Magazine ve İbranice yayın yapan Local Call dergisi tarafından yakında yapılacak olan soruşturmanın bir parçasını oluşturuyor; bu soruşturma, çok sayıda İsrail istihbarat teşkilatının neredeyse bir yıl boyunca Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne karşı nasıl gizli bir “savaş” yürüttüğünü açığa çıkarıyor.

Guardian'ın temasa geçtiği İsrail başbakanlık sözcüsü şunları söyledi: "Bize iletilen sorular, İsrail devletine zarar vermeyi amaçlayan birçok yanlış ve asılsız iddiayla doludur." Cohen yorum talebine yanıt vermedi. Bensouda yorum yapmayı reddetti.

Ekran Görüntüsü 2024 05 28 110806

Mossad'ın Bensouda'yı etkileme çabalarında İsrail beklenmedik bir müttefikten destek aldı, bu komploda destekleyici rol oynayan müttefik ise Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin eski başkanı Joseph Kabila.

Mossad'ın Bensouda'yı etkileme çabalarına ilişkin açıklamalar, görevdeki başsavcı Khan'ın son günlerde Uluslararası Ceza Mahkemesi yetkililerini "engellemeye, korkutmaya veya uygunsuz şekilde etkilemeye yönelik girişimleri" kovuşturmakta tereddüt etmeyeceği konusunda uyarmasıyla geldi.

Hukuk uzmanlarına ve eski mahkeme yetkililerine göre, Mossad'ın Bensouda'yı tehdit etme veya ona baskı yapma çabaları, mahkemeyi kuran anlaşma olan Roma tüzüğünün 70. maddesi uyarınca adaletin idaresine karşı suç teşkil edebilir.

Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin bir sözcüsü, Khan'ın selefinin Cohen'le olan temasları hakkındaki açıklamalarını inceleyip incelemediğini söylemedi ancak Khan'ın Mossad başkanıyla hiç tanışmadığını veya onunla konuşmadığını söyledi.

Sözcü belirli iddialar hakkında yorum yapmaktan kaçınırken, Khan'ın ofisinin "faaliyetlerini gereğinden fazla etkilemeye yönelik girişimler olarak görülebilecek çeşitli tehdit ve iletişime" maruz kaldığını da söyledi.

Bensouda İsrail'i kızdırdı...

Khan'ın geçen hafta Netanyahu ve Gallant hakkında tutuklama emri çıkarma kararı, mahkemenin ABD ve Avrupa ile yakın müttefik olan bir ülkenin liderlerine karşı ilk kez harekete geçmesi anlamına geliyordu. Sivillere yönelik saldırılar düzenlemek ve açlığı bir savaş yöntemi olarak kullanmak da dahil olmak üzere iddia edilen suçları, Gazze'deki sekiz aydır  devam eden savaşla ilgilidir.

Ancak Uluslararası Ceza Mahkemesi davası, Bensouda'nın Filistin'deki duruma ilişkin bir ön inceleme başlatmaya karar verdiği 2015 yılına dayanıyor. Tam bir soruşturma yapılamadığı için soruşturmanın görevi Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki kişilerin suç iddialarına ilişkin ilk değerlendirmeyi yapmaktı.

Bensouda'nın kararı, vatandaşlarının Filistin topraklarındaki operasyonlara katıldıkları için yargılanabileceğinden korkan İsrail'in öfkesini ateşledi. İsrail, mahkemeye karşı muhalefetini uzun süredir açık bir şekilde açıklamış ve onun otoritesini tanımayı reddetmişti. İsrailli bakanlar mahkemeye yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı ve hatta onu parçalamaya çalışacağının sözünü verdi.

Ön inceleme başladıktan kısa bir süre sonra Bensouda ve kıdemli savcıları, İsrail istihbaratının kendi çalışmalarıyla yakından ilgilendiğine dair uyarılar almaya başladı.

Ekran Görüntüsü 2024 05 28 144837

İki kaynağa göre, üst düzey Uluslararası Ceza Mahkemesi yetkilileri arasında bile İsrail'in mahkemenin savcılık ofisi olarak bilinen savcılık bölümü içinde kaynak yetiştirdiğine dair şüpheler vardı. Daha sonra bir başkası, Mossad'ın "imzasını bırakmamasına" rağmen, bunun, yetkililerin haberdar edildiği bazı faaliyetlerin arkasında teşkilatın olduğu varsayımı olduğunu hatırladı.

Ancak mahkemedeki üst düzey isimlerden sadece küçük bir grup, Mossad yöneticisinin başsavcıya şahsen başvurduğu konusunda bilgilendirildi.

Bir kariyer casusu olan Cohen, İsrail istihbarat camiasında yabancı ajanları etkili bir şekilde işe alan biri olarak üne sahipti. O dönemde başbakanın sadık ve güçlü bir müttefikiydi. Netanyahu'nun yanında birkaç yıl ulusal güvenlik danışmanı olarak çalıştıktan sonra 2016 yılında Mossad'ın direktörlüğüne atandı.

2013 ve 2016 yılları arasında ulusal güvenlik konseyinin başkanı olarak Cohen, birçok kaynağa göre, Bensouda'nın 2015 yılında ön soruşturmayı açmasıyla mahkemeye karşı çok kurumlu bir çabayı koordine etmeye başlayan organı denetledi.

Cohen'in Bensouda ile ilk etkileşimi, 2017'deki Münih güvenlik konferansında, Mossad yöneticisinin kısa bir görüşme sırasında kendisini savcıya tanıtmasıyla gerçekleşmiş gibi görünüyor. Olaya aşina birçok kaynağa göre, bu karşılaşmanın ardından Cohen, Bensouda'yı Manhattan'daki bir otel süitinde tuhaf bir olayda "pusuya düşürdü".

Ekran Görüntüsü 2024 05 28 144856

Bensouda, 2018 yılında resmi bir ziyaret için New York'taydı ve o zamanki Demokratik Kongo Cumhuriyeti başkanı Kabila ile otelinde buluşuyordu. İkili, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin ülkesinde işlendiği iddia edilen suçlara ilişkin devam eden soruşturmasıyla ilgili olarak daha önce birkaç kez görüşmüştü.

Ancak toplantının bir tuzak olduğu anlaşılıyor. Toplantıya aşina olan üç kaynağa göre, Bensouda'nın ekibinin odayı terk etmesi istendikten sonra belirli bir noktada Cohen içeri girdi. Sürpriz görünümün Bensouda ve onunla birlikte seyahat eden bir grup mahkeme yetkilisi için alarma neden olduğunu söylediler.

Kabila'nın Cohen'e neden yardım ettiği belirsiz ancak iki adam arasındaki bağlar, Mossad direktörünün 2019 boyunca Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ne yaptığı bir dizi gizli geziyi haber yapan İsrailli yayın The Marker tarafından 2022'de ortaya çıkarıldı.

Yayına göre Cohen'in "İsrail'i ilgilendiren bir konuda" Kabila'nın tavsiyesini aldığı ve Netanyahu tarafından neredeyse kesin olarak onaylanan gezileri son derece sıra dışıydı ve istihbarat camiasının üst düzey isimlerini hayrete düşürmüştü.

2022'deki Kongo toplantılarına ilişkin haber yapan İsrailli yayıncı Kan 11, Cohen'in gezilerinin "son derece tartışmalı bir planla" ilgili olduğunu söyledi ve bunu "İsrail'in en hassas sırlarından biri" olarak tanımlayan resmi kaynaklara atıfta bulundu.

Guardian'a birçok kaynak, gezilerin kısmen Uluslararası Ceza Mahkemesi operasyonuyla ilgili olduğunu doğruladı ve Ocak 2019'da görevden ayrılan Kabila, Mossad'ın Bensouda'ya karşı planında önemli bir destekleyici rol oynadı. Kabila yorum talebine yanıt vermedi.

‘Tehdit ve manipülasyon’

Üç kaynak, Kabila ve Bensouda ile New York'ta gerçekleşen sürpriz görüşmenin ardından Cohen'in defalarca başsavcıyı aradığını ve onunla görüşmek istediğini hatırladı. Durumu bilen iki kişiye göre Bensouda, bir aşamada Cohen'e telefon numarasını nasıl aldığını sordu ve o da şu cevabı verdi: "Geçimimi sağlamak için ne yaptığımı unuttun mu?"

Kaynaklar, başlangıçta istihbarat şefinin savcıyla "ilişki kurmaya çalıştığını" ve onu etkilemek amacıyla "iyi polis" rolünü oynadığını açıkladı. Başlangıçtaki hedefin Bensouda'yı İsrail'le işbirliğine dahil etmek gibi göründüğünü söylediler.

Ancak toplantılar hakkında bilgi sahibi bir kişi, zamanla Cohen'in temasının tonunun değiştiğini ve "tehdit ve manipülasyon" da dahil olmak üzere bir dizi taktik kullanmaya başladığını söyledi. Bu, Bensouda'yı küçük bir grup üst düzey Uluslararası Ceza Mahkemesi yetkilisini davranışı hakkında bilgilendirmeye sevk etti.

Aralık 2019'da savcı, Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki savaş suçu iddialarına ilişkin kapsamlı bir ceza soruşturması açmak için gerekçesi olduğunu duyurdu. Ancak bunu başlatmayı erteledi ve ilk önce mahkemenin ön duruşma odasından mahkemenin gerçekten Filistin üzerinde yargı yetkisine sahip olduğunu doğrulayan bir karar talep etmeye karar verdi.

Ekran Görüntüsü 2024 05 28 144913

Hizbullah: İsrail'in kuzeyindeki askeri fabrikasını ve karargahını vurduk Hizbullah: İsrail'in kuzeyindeki askeri fabrikasını ve karargahını vurduk

Pek çok kaynak, yargıçların davayı değerlendirdiği bu aşamada Cohen'in, yargıçların ona yeşil ışık yakması durumunda Bensouda'yı kapsamlı bir soruşturma yürütmemeye ikna etme girişimlerini artırdığını söyledi.

Kaynaklar, 2019'un sonları ile 2021'in başları arasında Cohen ile Bensouda arasında, tamamı casus şefi tarafından başlatılan en az üç karşılaşmanın yaşandığını söyledi. Davranışının mahkeme yetkilileri açısından giderek endişe verici hale geldiği söyleniyor.

Bensouda'nın Cohen'le yaptığı son iki görüşmeye ilişkin anlatımlarına aşina olan bir kaynak, Cohen'in kendisini tehdit ettiğine inanmasına neden olacak şekilde onun ve ailesinin güvenliği hakkında sorular sorduğunu söyledi.

Bir keresinde Cohen'in, çift Londra'yı ziyaret ederken gizlice çekilen kocasının fotoğraflarının kopyalarını Bensouda'ya gösterdiği söyleniyor. Diğer yandan kaynaklara göre Cohen, savcıya kapsamlı bir soruşturma açılması kararının kariyerine zarar vereceğini ileri sürdü.

Durum hakkında bilgi sahibi olan dört kaynak, Bensouda ve diğer mahkeme yetkililerinin, uluslararası ilişkiler danışmanı olarak çalışan kocasıyla ilgili bilgilerin diplomatik kanallar arasında dolaştığını keşfettiği sıralarda olduğunu söyledi.

Mossad, 2019 ile 2020 yılları arasında aktif olarak savcı hakkında uzlaşmacı bilgiler arıyor ve aile üyeleriyle ilgileniyordu.

Ekran Görüntüsü 2024 05 28 144934

Casus teşkilatı, kocasına karşı gerçekleştirilen açık bir operasyonun tutanakları da dahil olmak üzere bir miktar malzeme ele geçirdi.

Operasyonu kimin gerçekleştirdiği ya da kayıtlarda tam olarak ne söylediğinin iddia edildiği belli değil. Bir olasılık, onun istihbarat teşkilatı veya mahkeme üzerinde nüfuz isteyen başka bir ülkenin özel aktörleri tarafından hedef alınmış olmasıdır. Diğer bir olasılık ise bilginin uydurma olmasıdır.

Ancak İsrail'in eline geçtikten sonra materyal, diplomatlar tarafından başsavcıyı zayıflatmak için başarısız bir girişimde kullanıldı. Ancak birçok kaynağa göre İsrail, müttefiklerini malzemenin önemi konusunda ikna edemedi.

İsrail'in diplomatik düzeyde paylaştığı bilgilere ilişkin bilgi veren üç kaynak, çabaların Bensouda'ya yönelik başarısız bir "karalama kampanyasının" parçası olduğunu söyledi. Bir kaynak, "Fatou'nun peşine düştüler" dedi ancak bunun savcının çalışması üzerinde "hiçbir etkisi" olmadı.

Ekran Görüntüsü 2024 05 28 144946

Diplomatik çabalar, ABD'deki Netanyahu ve Donald Trump hükümetlerinin savcı ve ekibi üzerinde kamu ve özel baskı oluşturma yönündeki koordineli çabalarının bir parçasıydı.

Trump yönetimi, 2019-2020 yılları arasında benzeri görülmemiş bir kararla başsavcıya vize kısıtlamaları ve yaptırımlar uyguladı. Hareket, Bensouda'nın, Taliban ve hem Afgan hem de ABD askeri personeli tarafından işlendiği iddia edilen Afganistan'daki savaş suçlarına ilişkin ayrı bir soruşturma arayışına misilleme olarak yapıldı.

Ancak dönemin ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, yaptırım paketini Filistin davasıyla ilişkilendirdi. " Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin İsrail'i yalnızca çıplak siyasi amaçlarla hedef tahtasına koyduğu açık" dedi. Aylar sonra, Bensouda'yı herhangi bir delil göstermeden "kişisel çıkarı için yolsuzluk eylemlerine girişmekle" suçladı. ABD yaptırımları, Başkan Joe Biden'ın Beyaz Saray'a girmesinin ardından iptal edildi.

Şubat 2021'de ICC'nin ön yargılama odası, ICC'nin işgal altındaki Filistin topraklarında yargı yetkisine sahip olduğunu doğrulayan bir karar yayınladı. Ertesi ay Bensouda cezai soruşturmanın açıldığını duyurdu.

O dönemde şöyle demişti: "Sonuçta asıl kaygımız, hem Filistinli hem de İsrailli, her tarafta derin acı ve umutsuzluğa yol açan uzun şiddet ve güvensizlik döngüsünden kaynaklanan suçların mağdurları olmalıdır."

Bensouda, Uluslararası Ceza Mahkemesi'ndeki dokuz yıllık görev süresini üç ay sonra tamamladı ve soruşturmayı devralma görevini halefi Khan'a bıraktı. Hamas'ın 7 Ekim'de İsrail'e saldırması ve bunu takip eden Gazze savaşının ardından mahkemenin soruşturması yeniden aciliyet kazandı ve geçen hafta tutuklama emri talebiyle sonuçlandı.

Bu, İsrail'in siyasi, askeri ve istihbarat teşkilatının korktuğu sonuçtu. Cohen'in operasyonu hakkında bilgi veren bir kaynak, "Mossad'ın başkanını, başbakanın Bensouda'ya göndereceği resmi olmayan elçi olarak seçmeleri, tanımı gereği gözdağı vermekti" dedi. "Başarısız oldu."

Kaynak: The Guardian