Gaye Yıldırım/Muhabir
Anestezik ve ağrı kesici özellikleri sebebiyle dişçilik ve cerrahi operasyonlar gibi medikal alanlarda önemli bir yere sahip olan nitröz oksit gazı, halk arasında ise yaygın olarak ‘güldürücü gaz’ olarak biliniyor. Başka bir madde ile karıştırılmadan tüketildiğinde yol açtığı güldürücü etkisinden dolayı, pek çok kişi eğlence amacıyla gazı içine çekiyor. Kimse risklerin farkında değil ancak bazı ülkeler bu konuda önlem almaya başladı.
Britanya hükümeti, nitröz oksidin üretimi, tedariki ve satışı üzerindeki yasakları birkaç hafta önce yürürlüğe koydu. Resmi makamlar, ilgili maddenin uzun süreli üretimi, dağıtımı veya satışı sırasında yakalanan kişilere hapis cezası verileceğini açıkladı.
Hollanda’da ise Ocak 2023’ten itibaren, her geçen gün daha fazla gencin kullandığı gıda endüstrisinde de kullanılan gülme gazını satın almak, bulundurmak ve satmak yasaklandı.
Konuyla ilgili pek çok soru işareti mevcut. Adli Bilimciler Derneği Başkanı Prof. Dr. İ. Hamit Hancı ve Adli Bilimciler Derneği Yöneylem Komisyonu Başkanı Dr. Alp Aslan sorularımızı yanıtladı.
DÜNYADA BAZI ÜLKELERDE YASAKLANAN BU MADDE İÇİN ÜLKEMİZDE BİR YASAK SÖZ KONUSU MU?
Nitröz oksit gazı için 11.12.2013 tarihli Resmi Gazete, Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik, Avrupa Birliği 99/45/EEC ve 67/548/EEC-Tehlikeli maddelerin sınıflandırılması, paketlenmesi ve ambalajlanması direktifi kapsamında ülkemizde bir yasak söz konusu değildir. Ancak güvenli taşıma ve kullanım için bazı uyarılar bulunur.
BU GAZ BAĞIMLILIĞA SEBEP OLUR MU?
Nitröz oksit gazı solunduğunda geçici bir narkoz ve uyuşma etkisi yarattığı için edilir. Bu gazın kendi başına fizyolojik bağımlılık yapması söz konusu değildir. Ancak ucuz ve yasal yoldan böyle bir uyuşturucu etkisi, sosyal medya uygulamalarında olduğu gibi psikolojik bağımlılık yaratma tehlikesine sahiptir. Bu gazın genellikle tek başına kullanılmadığı, örneğin bir eğlence ortamında alkol, uyuşturucu madde, çeşitli reçeteli-reçetesiz ilaçlar, tütün mamülleri ve enerji içecekleri ile birlikte kullanıldığı dikkate alındığında bağımlılık yaratan maddelere eşlik ettiği, etkisini artırdığı ya da onlarla etkileştiği gözleniyor. Bu yönü ile ele alındığında nitröz oksit gazının fizyolojik bağımlılık yarattığı ya da yaratmaya yardımcı olduğu rahatlıkla söylenebilir.
SIK KULLANIMI NE GİBİ ETKİLERE SEBEP OLUR? ÖLÜMCÜL MÜ?
Nitröz oksit kullanımda aşırıya kaçılması kalıcı nörolojik hasara yol açabilir. Gülme gazı aynı zamanda anemi yani kansızlığa da sebep olabilir. Bu gaz, B12 vitaminine bağlı enzimleri etkisiz hale getirir ve B12 vitaminini okside ederek işlevsiz bırakır. Okside olan B12 vitamini koenzim olarak işlev göremez, böylece bu vitamine bağlı metionin sentetaz aktive olmaz. Aşırı kullanımın zamanında fark edilmemesi ölümcül neticelere sebebiyet verebilir.
İNSANDA YARATTIĞI OLUMSUZ ETKİLERİN YANI SIRA ÇEVREYE NE GİBİ ZARALAR VERİR?
Gülme gazı olarak da bilinen nitröz oksit önemli çevresel etkileri olan ve insan aktivitesi sonucu atmosfere salınan sera gazlarındandır. Sera gazları içinde yüzde 10 pay ile yer alan bu gazlar, karbondioksitten 300 kat daha fazla sera etkisi yaratmakta ve atmosferde 114 yıldan fazla kalarak ozon tabakasına zarar vermektedir.
Azot oksit gazları, tarımsal faaliyetler, ısınma, ulaşım, enerji gibi amaçlarla katı, sıvı ya da gaz yakıtların kullanılması sonucunda ortaya çıkan gazlardır. Ulaşım araçları, ısınma amacıyla kullandığımız yakıtlar, elektrik motorları, tarımsal faaliyetler, tükettiğimiz gıdalar, giysiler ve eşyaların imalatı doğrudan ve dolaylı olarak nitröz oksit gazının oluşmasına sebep olur.
Bugün serbestçe atmosfere salınan bir sera gazı olan gülme gazı, 114 yıl ozon tabakası üzerinde etkisini sürdürür. Bunlara ek olarak hafta sonları sağa sola atılmış gülme gazı tüplerinin, kullanıcıların yarattığı kirliliğin ve bozulan kamu düzeninin yarattığı çevre kirliliği de gelişmiş Avrupa ülkelerinde sorun olarak ortaya çıkmıştır.
