Reklamı Kapat

Şiirlerin asla unutulmayacak ismi: Ömer Hayyam

Dünya bilim tarihi için de önemli bir yerde bulunan Ömer Hayyam, şiirlerinin dışında felsefe, edebiyat, matematik ve astronomi alanında 18 esere imza attı. Asırlardır dilden dile dolaşan rubailere imza atan İranlı şair, filozof, alim ve astronom Ömer Hayyam'ın vefatının üzerinden 889 yıl geçti.

Hayyam’ın doğum tarihi tam olarak bilinmese de çeşitli kaynaklara göre, İran’ın Nişabur şehrinde 18 Mayıs 1048’de dünyaya geldi. Hayatının büyük bir kısmını Nişabur ile Semerkant’ta geçiren şair, eğitimini de bu şehirlerde tamamladı. Belh’de tanınmış bir araştırmacı olan Şeyh Muhammed Mansuri’nin yanında ilk eğitimini alan Hayyam, daha sonra, Nişabur bölgesinin en büyük hocalarından olan İmam NişaburluMowaff aq’ın yanında öğrenimine devam etti. Büyük Selçuklu Devleti’nin veziri ve “Siyasetname” kitabının yazarı Nizamül-Mülk ile aynı medreseye giden Hayyam, zamanın ünlü alimiMuvaff akeddinAbdüllatifibn el Lübad’dan eğitim aldı.

RUBAİLERİNİN DIŞINDA BİLİM DÜNYASINA DA BÜYÜK KATKILARI OLDU

Ömer Hayyam, kaleme aldığı rubailerinde, dünya, var oluş, Allah, devlet ve toplumsal örgütlenme biçimleri gibi hayata ve insana ilişkin konuları işledi. Dünya bilim tarihi için de önemli bir yerde bulunan Hayyam, miladi ve hicri takvimlerden daha hassas olan Celali takvimini hazırladı. Matematik, astronomi konularında da dünyanın önde gelen bilim insanlarından biri olan Hayyam, çok sayıda bilimsel çalışmada bulundu. Ayrıca geometri ve tıp konularında çalışmalarda bulundu. Yapılan araştırmalara göre, Fransız matematikçi BlaisePascal’ın soyadıyla anılan “Paskal üçgeni” ile Binom açılımını ilk kullanan isim oldu. Daha çok geceleri astronomiyle ilgilendi. Hayyam, evreni anlamak için kendi içinde yaptığı akıl yürütmelerini, eşine az rastlanır bir edebi dille dörtlüklerine aktardı.

MELİKŞAH’IN DANIŞMANLIĞINI ÜSTLENDİ

Selçuklu hükümdarı Melikşah’a danışmanlık yapan Hayyam’ın, İbni Sina ekolüne sahip olduğu ayrıca Batıni ve Mu’tezile inanışlarını tercih ettiğine inanılıyor. Hayyam’ın dünya, aşk, sevgi, insan hayatı, yaşama sevinci ve yaratılışı anlamaya dönük düşünce ve duygularını ince bir dille ifade ettiği ve Türkçe başta olmak üzere birçok dile çevrilen rubaileri 158 olmasına rağmen, ona isnat edilen rubai sayısı bini geçiyor. Zaman zaman Semerkant, Buhara, Belh ve İsfahan gibi bilim ve sanat merkezlerinde dolaşmayı tercih eden Hayyam, felsefe, edebiyat, matematik ve astronomi alanında 18 esere imza attı. Lübnanlı yazar AminMaalouf, birçok dile tercüme edilen ve büyük ilgi gören “Semerkant” adlı romanında, Hayyam’ın Selçuklu döneminin ünlü veziri Nizamül-Mülk ve İsmaililik mezhebine dayalı Haşhaşiler tarikatını kuran Hassan Sabah ile arkadaşlıklarını kurgusal bir dille ele alıyor. Asırlar boyunca unutulmayan işlerde imzası bulunan Ömer Hayyam, 4 Aralık 1131’de 83 yaşındayken hayata veda etti. Hayyam’ın anıt mezarı, İran’ın kuzeydoğusundaki Rezevi Horasanı’na bağlı Nişabur’da, kendi adını taşıyan meydana yakın bir yerde bulunuyor. Rıza Şah Pehlevi tarafından 1934’te Tahran Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dekanı, mimar, heykeltıraş ve ressam Prof. Dr. Hoşeng Seyhun’a yaptırılan ve inşası 1963’te tamamlanan mezar, şairin “çadırcı” anlamına gelen “Hayyam” lakabına atıfl a çadır şeklinde tasarlandı. Hayyam’ın rubaileri, Nişabur’un ünlü firuze taşı renginde talik hattıyla, 20 bin metrekarelik bahçede beyaz mermerden yapılan, yüksekliği 22, genişliği 18 metre olan anıtın kenarlarına yazıldı.

ESERLERİ

Hayyam’ın eserlerinden ismi bilinenler şunlar:

Melikşah’a ithaf edilen, astronomi ve takvime ilişkin “Ziyc-i Melikşahi”, Geometriye dair “Kitabünfi’l Burhan ül Sıhhat-ı TurukülHind”,

Cebir ve denklemlere dair “Risaletün fi Berahin İl Cebr ve Mukabele”,

Aritmetikle ilgili “Müşkilat’ülHisab”,

Genel prensiplerle ilgili “İlm-i Külliyat”, Takvim ve yılbaşı tespitine dair “Nevruzname”, Altın ve gümüşten yapılmış bir cisimde altın ve gümüş miktarının bilinmesine dair kaleme alınan ve Almanya’da Gothe kütüphanesinde bir nüshası mevcut olan “Risaletün fil İhtiyalli Marifet”, Öklid’in bir probleminin çözülmesi metoduyla ilgili, Hollanda Leiden kütüphanesinde bir nüshası mevcut olan “Risaletün fi Şerhi ma Eşkelemin Musaderat”,

Felsefede ontoloji bahsine dair Britanya kütüphanesinde bir nüshası bulunan “Risaletün fi Vücud”, Fizik konusunda “Muhtasarunfi’t Tabiiyat”,

Felsefeyle ilgili “Risaletünfi’lKevnvet Teklif”, Meskun yerlerin iklimi ve hava değişikliklerine dair “Levazim’ül Emkine”.

05 Ara 2020 - 06:00 - Kültür Sanat


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Diriliş Postası Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Diriliş Postası hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Diriliş Postası editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Diriliş Postası değil haberi geçen ajanstır.




Anket Sizce 2020-2021 sezonunda Süper Lig'de hangi takım şampiyon olur?