1995 Anayasası uyarınca oluşturulan alt kanat Meclis ile üst kanat Senato'dan oluşan parlamento, yaklaşık 31 yılın ardından yerini tek meclisli Kurultay sistemine bırakıyor.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, başkent Astana'da düzenlenen son ortak oturumda, yeni anayasal düzen, devlet yönetim sistemindeki değişiklikler ile ülkenin siyasi ve ekonomik dönüşüm sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Toplantının tarihi bir dönüm noktası olduğunu belirten Tokayev, "Bugün sadece bir yasama dönemini kapatmıyoruz, aynı zamanda bağımsız Kazakistan’ın gelişimindeki bir dönemi tamamlıyor ve devlet tarihimizde yeni bir sayfa açıyoruz." dedi.
Tokayev, yeni Anayasa'nın yarın yürürlüğe gireceğini, devlet yönetim sisteminin köklü şekilde yenileneceğini ve çift meclisli parlamentonun yerini tek meclisli Kurultay'ın alacağını söyledi.
Parlamentonun 31 yıllık faaliyetini değerlendirdi
Tokayev, parlamentonun bağımsız Kazakistan'da devlet kurumlarının güçlendirilmesi, hukuk sisteminin oluşturulması ve piyasa ekonomisine geçiş sürecinde önemli rol oynadığını kaydetti.
Son 30 yılda yaklaşık 3 bin 500 yasanın kabul edildiğini vurgulayan Tokayev, bunların yaklaşık yüzde 10'unun milletvekilleri tarafından hazırlandığını ifade etti.
Mevcut parlamentonun son yıllarda gerçekleştirilen anayasal reformlarda önemli görev üstlendiğini aktaran Tokayev, son üç yılda anayasa değişiklikleri dahil 300'den fazla önemli yasanın kabul edildiğinin altını çizdi.
"Güçlü Cumhurbaşkanı - Etkin Kurultay - Hesap Verebilir Hükümet"
Tokayev, yeni anayasal modelin temelini "Güçlü Cumhurbaşkanı - Etkin Kurultay - Hesap Verebilir Hükümet" ilkesinin oluşturacağını ve Kazakistan’ın başkanlık sistemiyle yönetilmeye devam edeceğini ifade etti.
Kurultay’ın yasama sürecini hızlandırması, bürokratik engelleri azaltması ve dijital teknolojiler ile yapay zekadan yararlanarak daha etkin çalışması gerektiğini dile getiren Tokayev, tam kapsamlı "e-Parliament" sisteminin de hayata geçirileceğini açıkladı.
Tokayev, yeni dönemde ayrıca anayasal statüye sahip "Kazakistan Halk Konseyi"nin kurulacağını, bu yapının yerel meclisler, kamu konseyleri ve sivil toplum kuruluşlarını tek çatı altında buluşturacağını anlattı.
Ekonomide yeni model hedefi
Tokayev, ülkenin ikinci önceliğinin yeni ekonomik modele geçiş olduğunu belirterek, küresel belirsizliklere rağmen Kazakistan’ın dengeli ekonomi politikalarını sürdüreceğini söyledi.
Geçen yıl ekonominin yüzde 6,5 büyüdüğünü aktaran Tokayev, Gayrisafi Yurt İçi Hasıla’nın ilk kez 300 milyar doları aştığını, kişi başına gelirin ise 15 bin dolara yükseldiğini ifade etti.
Enflasyonun bu yılın ilk beş ayında yüzde 10,4’e gerilediğini kaydeden Tokayev, yeni bütçe ve vergi düzenlemeleriyle ekonominin yeni bir yapıya kavuştuğunu vurguladı.
2023-2025 döneminde toplam 3,7 trilyon tenge değerinde 540 sanayi projesinin hayata geçirildiğini aktaran Tokayev, gelecek iki yılda yaklaşık 3 trilyon tenge yatırımla 200’den fazla yeni üretim tesisinin faaliyete geçmesinin beklendiğini kaydetti.
Enerji ve ulaştırma yatırımları
Tokayev, yeni ekonomik model kapsamında enerji, ulaştırma ve altyapı yatırımlarına öncelik verileceğini, enerji ve kamu hizmetleri sektörlerinin modernizasyonuna yönelik ulusal proje kapsamında bu yıl 1 trilyon tengeyi aşan yatırım yapılacağını bildirdi.
Doğal gaz kullanım oranının mevcut yüzde 65 seviyesinden yüzde 80’e çıkarılmasının hedeflendiğini ifade eden Tokayev, 2029’a kadar 13 gigavatın üzerinde yeni elektrik üretim kapasitesinin devreye alınacağına, bunun en az dörtte birinin yenilenebilir kaynaklardan sağlanacağına işaret etti.
Tokayev, 2024 referandumunda kabul edilen nükleer enerji programı kapsamında ülkenin ilk nükleer santralinin inşasına gelecek yıl başlanacağını dile getirdi.
Ulaştırma alanında demir yolu, kara yolu, hava taşımacılığı ve Trans Hazar Uluslararası Taşımacılık Koridoru’na yatırımların hızlandırılacağını belirten Tokayev, Astana’da yeni uluslararası havalimanı ile ulusal kargo hava yolu şirketinin kurulmasının da öncelikler arasında yer aldığını söyledi.
Kurultay seçimleri yapılacak
Tokayev, yeni Anayasa'nın yürürlüğe girmesinin ardından Kurultay seçimlerine ilişkin kararnameyi imzalayacağını açıkladı.
Seçimlerin açık, adil ve şeffaf bir siyasi rekabet ortamında yapılması gerektiğinin altını çizen Tokayev, Kurultay’ın "Yeni Kazakistan"ın en önemli kurumlarından biri olacağını ifade etti.
Konuşmasının sonunda mevcut Meclis ve Senato üyelerine teşekkür eden Tokayev, yeni dönemin ülkenin siyasi, ekonomik ve toplumsal dönüşümünde yeni bir aşamayı temsil edeceğini sözlerine ekledi.
