Son Dakika

IQ balonunu patlatalım mı?

IQ balonunu bu şekilde patlatmış olduk ve başarıda IQ’nun belirli alanlarda sınırlı etkiye sahip olduğunu gördük, bu durumda insanın aklına ister istemez şu soru geliyor: Başarıyı etkileyen diğer faktörler neler?

IQ nedir ve nasıl ortaya çıktı?

Bir önceki yazımızda 7 çeşit zekayı gördük. Bugün bunlardan en meşhuru olan IQ’yu ele alacağız. IQ genel olarak matematiksel ve sözel yeteneklerimiz olarak tanımlanabilir. Mantık yürütme, analitik ve soyut düşünme, daha önce görmediğimiz bir problemi hızlı çözme, yeni şeyleri hızlı öğrenme, konuşma ve yazı dilini iyi kullanma, kolay ezberleme hepsi yüksek IQ’nun göstergesidir.

İlk IQ testi birinci dünya savaşı yıllarında Stanford Üniversitesi psikologlarından Lewis Terman tarafından geliştirildi ve 2 milyon Amerikalı bu test kullanılarak sınıflandırıldı. Zamanla bu yaklaşım bütün dünyada yaygınlaştı ve artık insanları IQ’larına göre değerlendirir hale geldik. Okullardaki eğitim sistemimiz, üniversite giriş sınavlarımız hep IQ bakış açısına göre tasarlandı.

IQ değişir mi?

Bugün IQ testinin altın standardı Stanford-Binet Zeka Testi’dir. Bu teste göre IQ değerleri 40 ile 160 arasında değişir ve ortalama bir insanın IQ’su 100’dür. IQ beynimizdeki nöronlar arasındaki bağlantı sayısıyla doğru orantılıdır. Bu sayı da hem genetik faktörlere hem de hayatımızın ilk 2 yılında beynimizin ne kadar tetiklendiğine bağlıdır. Dolayısıyla anne babalar bebeklerinin yüksek IQ’lu olmalarını istiyorlarsa, özellikle ilk birkaç yıl onlarla yakından ilgilenip sürekli beyinlerini uyaracak aktiviteler yapmalı. IQ’nun 2 yaşından sonra da ergenlik sonuna kadar değiştiği tespit edilmiştir. Örneğin 12-16 yaşları arasındaki 33 çocuk üzerinde yapılan bir araştırmada, IQ’larının doğru yönlendirme ile 20 puana kadar arttığı gözlemlenmiştir. Tabi bu değişim olumsuz yönde de olabilir. Çocuklar yaz tatillerinde beyinlerini fazla kullanmadıklarında, IQ’larının düştüğü gözlemlenmiştir. Ergenlik döneminden sonra IQ’nun büyük ölçüde sabit olduğu kabul ediliyor.

IQ’nun başarıdaki rolü nedir?

IQ’nun başarıya en çok katkısı olduğu alanlar iş hayatı ve akademidir. Bu alanlarda bile, Yale Üniversitesinden John Mayer’in yaptığı araştırmaya göre, IQ’nun başarıya katkısının yaklaşık %20 olduğu tahmin ediliyor. Yani başarının %80’i IQ dışındaki duygusal zeka (EQ), karakter, bağlantılar (network), şans gibi diğer faktörlere bağlı.

Akademi de bile çok başarılı olmak için belli bir IQ’nun üstünde olmanıza gerek yok. Malcolm Gladwell Outliers kitabında IQ'su 130 ve 180 olan iki bilim adamının Nobel ödülü almada aynı şansa sahip olduğunu iddia ediyor. Gerçek hayatta ise 120’nin üstündeki IQ’nun fark edilebilir olumlu bir etki yapmadığı tahmin ediliyor.

IQ’nun işe yaramadığı alanlar

İş hayatı ve akademi dışında IQ için durum daha da kötü. Spor, müzik, el sanatları gibi alanlarda IQ’nun başarı üzerinde etkisi yok denecek kadar az. Kendini tanıma ve kontrol etme (öfke kontrolü, endişe ve depresyondan kurtulma, bağımlılıklardan kurtulma, vs.) konusunda da IQ kullanışsız. Yine aynı şekilde arkadaşlık ilişkileri ve evlilik gibi özel yaşamda da IQ pek işe yaramıyor. Hayatın zorlukları karşısında yılmama, ayakta kalma, düştükten sonra ayağa kalkmada da etkisiz eleman şu bizim IQ. Yani diyeceğim o ki dostlar, IQ sadece iş hayatı ve akademik hayatta başarıya katkıda bulunuyor; o da en fazla %20 oranında. İşte toplum olarak neredeyse taptığımız IQ bu kadar sınırlı bir enstrüman.

IQ mutluluk getirir mi?

Ha bu arada IQ’nun mutluluk getirip getirmediği de tartışmalı. Hatta IQ’nun mutsuzluk getirdiğine dair çok araştırmalar var. IQ’su aşırı yüksek olanlar aşırı düşünmeye ve analiz etmeye eğilimli oluyorlar. Bu da onları genellikle çok endişeli, vehimli, şüpheci, her şeyi kontrol etmeye çalışan, belirsizliklerden hoşlanmayan kişiler olmaya itiyor. İnsanoğlunun bir belirsizlik yumağı olan hayatın içinde bir o yana bir bu yana savrulduğu ve bir saniye sonrasına dair hiçbir hükmü olmadığı gerçeğini göze aldığımızda, bu tür IQ’su yüksek kişilerin mutlu olmalarının ne kadar zor olduğu çok net görülüyor.

Çare IQ değilse ne o zaman?

Madem IQ balonunu bu şekilde patlatmış olduk ve başarıda IQ’nun belirli alanlarda sınırlı etkiye sahip olduğunu gördük, bu durumda insanın aklına ister istemez şu soru geliyor: Başarıyı etkileyen diğer faktörler neler?

Bu sorunun cevabını ileriki yazılarımızda vermeye çalışacağız. O zamana kadar sağlıcakla kalın… 

Yorumlar

Yazara ait diğer yazılar

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz.