Malezya Dışişleri Bakanı Muhammed Hasan, Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada BM Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) reformdan geçirilmesi ve veto yetkisinin kaldırılması çağrısında bulundu. Hasan, uluslararası sistemin mevcut krizleri çözemeyeceğine yönelik inancın giderek arttığını belirterek, BM'nin karşı karşıya olduğu güven açığının ancak somut adımlarla giderilebileceğini söyledi.
Muhammed Hasan veto hakkında ne dedi?
Hasan, BM Genel Kurulu'ndaki ortak iradenin vetonun susturucu etkisiyle karşı karşıya kaldığını savundu. BM'de reform ihtiyacının en belirgin olduğu yerin Güvenlik Konseyi olduğunu belirten Hasan, özellikle insanlığa karşı suçlar söz konusu olduğunda veto kullanımının Genel Kurul'un tüm üyeleri tarafından sorgulanması gerektiğini ifade etti. Hasan, "Sorgulanması gereken vetodur. Veto kaldırılmalıdır" dedi.
BMGK'de veto yetkisi nedir?
BM Güvenlik Konseyi'nde ABD, Rusya, Çin, İngiltere ve Fransa olmak üzere beş daimi üye bulunuyor. Bu ülkelerden herhangi biri, Konsey'e sunulan bir karar tasarısını tek başına veto ederek engelleyebiliyor. Veto yetkisi, Gazze ve Ukrayna gibi krizlerde Konsey'in karar almasını defalarca engellediği gerekçesiyle uzun süredir eleştiriliyor.
Hasan neden yalnızca üye sayısının artırılmasını yeterli bulmuyor?
BMGK reformu tartışmalarında öne çıkan önerilerden biri, Konsey'in daimi ve geçici üye sayısının artırılması. Hasan ise yalnızca üye sayısının artırılmasının mevcut sorunları çözmeye yetmeyeceğini vurguladı. Hasan'a göre asıl sorun, beş ülkeye tanınan veto yetkisinin kendisi.
Orta Doğu'daki çatışmalar hakkında ne söyledi?
Hasan, Orta Doğu'da tırmanan çatışmaların küresel enerji ve ticaret açısından kritik güzergâhları tehdit ettiğini ve gerilimin etkilerinin bölgeyle sınırlı kalmadığını söyledi. Güneydoğu Asya halklarının bu çatışmaların tarafı olmamasına rağmen gıda, yakıt ve yaşam maliyetlerindeki artışlardan etkilendiğine dikkat çeken Hasan, tüm tarafları gerilimi tırmandırmaktan kaçınmaya çağırdı.
Malezya'nın Gazze konusundaki tutumu ne?
Hasan, Malezya'nın Gazze'de acil ateşkes sağlanması ve insani yardımların kısıtlama olmadan bölgeye ulaştırılması çağrılarını sürdürdüğünü belirtti. Hasan, Malezya'nın bölgedeki insani yardım çalışmalarını ve Filistin'in BM'ye tam üyeliğini desteklediğini ifade etti. Malezya'nın BM'ye ve çok taraflılığa desteğini sürdüreceğini söyleyen Hasan, küresel sistemin kurallarının tüm ülkelere eşit şekilde uygulanması gerektiğini vurguladı.
Hasan yapay zekâ hakkında ne dedi?
Hasan, yapay zekânın ekonomilerin işleyişini, toplumları ve hükümetlerin karar alma süreçlerini değiştirdiğini, bu teknolojinin fırsatların yanında önemli riskler de taşıdığını söyledi. Hasan, "Teknoloji insanlığa hizmet etmelidir, tersi değil" dedi. Hasan, "Küresel Güney, yapay zekâya ilişkin kararlar başka yerlerde alınırken yalnızca veri merkezlerinin kurulduğu bir bölge hâline gelemez" diyerek gelişmekte olan ülkelerin yalnızca pazar değil, karar alma süreçlerinin de ortağı olması gerektiğini vurguladı.
Türkiye'nin BMGK reformuna bakışı ne?
Türkiye de uzun süredir BM Güvenlik Konseyi'nde reform yapılmasını savunuyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın "Dünya 5'ten büyüktür" sözü, Konsey'deki beş daimi üyenin ayrıcalıklı konumuna yönelik eleştirinin simgesi hâline geldi.
