DEMET İLCE / MUHABİR

Gorgonlar yüzyıllardır hikaye anlatıcılarının, sanatçıların ve akademisyenlerin hayal gücünü ele geçirdi. Bunların kökenini ve önemini anlamak için, Yunan mitolojisinin derinliklerine ve antik Yunan şairi Hesiod'un Theogony adlı antik şiirine dalmak gerekir.

Hesiodos'un Theogony'si ve Gorgonların doğuşu

Gorgonlar, Yunan mitolojisinde popüler bir imgeydi ve antik Yunan dini inançlarının en eski yazılı kayıtlarında yer alıyordu; bunlar arasında antik Yunanistan'ın son derece etkili iki epik şiiri olan Homeros'un İlyada'sı ve Odyssey de vardı. Burada Yunan savaşçısı Agamemnon'un veya yeraltı dünyasının bir canavarının kalkanında korkunç bir kafa olarak tasvir ediliyorlardı.

Bununla birlikte, Yunan mitolojisinde temel bir metin olarak hizmet eden, ilahi varlıkların soyağacı ve kökenlerine dair bilgiler sağlayan Hesiodos'un Theogony'siydi ve Gorgonların kökenleri ve önemleri burada açıklanmıştı.

Hesiodos'a göre Gorgonlar, deniz tanrıları Phorcys ve Ceto'nun birleşmesinden doğmuştur. İlkel bir deniz tanrısı olan Phorcys ve bir deniz canavarı olan Ceto, aralarında üç Gorgon kız kardeşin de bulunduğu sayısız canavar çocuğun ebeveyniydi: Stheno (güçlü), Euryale (uzaklardan gelen veya engin denizin) ve Medusa (kraliçe).

Gorgon kardeşlerin sınırda bir alanı işgal ettiği söyleniyordu; ebeveynleri deniz canlıları, kanatları var ama karada yaşıyorlar; bazılarının Libya'ya atıfta bulunduğuna inanılan batı okyanusunun en uzak tarafında olduğu söyleniyor.

Ölümlü Gorgon Medusa

Gorgonlar arasında Medusa, Yunan mitolojisinde merkezi bir role sahiptir.

İki tanrı Atina'nın koruyucusu olmak için yarıştıktan sonra - deniz tanrısı Poseidon denizi sunarken bilgelik, savaş ve el sanatları tanrıçası zeytin ağaçları sunar - Atina Athena'yı seçti.

Aslen Athena tapınağında rahibe olan Medusa'nın hayatı, Athena tapınağının kutsal duvarları içinde kendisine tecavüz eden Poseidon'un dikkatini çekmesiyle trajik bir hal alır ve tanrıçanın gazabına uğrar. Athena, kutsal alanını ihlal ettiği için Medusa'yı cezalandırmış, Medusa'nın saçlarını yılana çevirmiş ve ona ölümlüleri taşa çevirebilecek bir bakış atmıştır.

Medusa'nın ikonografisi dikkat çekicidir; canavarımsı bir yüze sahip, kanatları ve canlı yılanlarla süslenmiş bir kafası olan bir yaratık. Bu dönüşüm sadece Medusa'yı cezalandırmakla kalmadı, aynı zamanda Yunan mitolojisinde ilahi cezanın güçlü bir simgesi olarak da hizmet etti.

Perseus ve Medusa'nın kafasının arayışı

Anlatı Perseus'un tanıtılmasıyla farklı bir hal alıyor. Klasik bir kahraman arayışında Zeus'un oğlu Perseus, tek ölümlü Gorgon olan Medusa'nın kafasını kesmek gibi tehlikeli bir görevle görevlendirilir.Tanrılardan gelen hediyelerle (Athena'dan yansıtıcı bir kalkan, Hermes'ten kanatlı sandaletler ve Hephaestus'tan bir kılıç) donatılan Perseus, bu göz korkutucu göreve çıkıyor.

Tarihi handa dükkanlar arasında kalan türbe Tarihi handa dükkanlar arasında kalan türbe

İlahi yardımın rehberliğinde Perseus, Medusa'nın doğrudan bakışına bakmadan başarıyla başını keser. Ancak kopan kafa, sonraki mitolojik hikayelerde güçlü bir silah olarak hizmet ederek taşlaştırma gücünü korudu.

Sembolizm ve yorumlar

Gorgonlar, özellikle Medusa, Yunan mitolojisinde zengin sembolik anlamlara sahiptir. Bir yorum Medusa'yı ilahi gazabın ve kutsal mekanların ihlal edilmesinin sonuçlarının bir temsili olarak görüyor. Güzel bir rahibeden, saçında yılanlar bulunan canavarca bir Gorgona dönüşmesi, tanrıların gazabının uyarıcı bir hikayesine dönüşür.

Ayrıca Medusa'nın bireyleri taşa çeviren bakışları da ölümün kaçınılmazlığının bir metaforu olarak görülebilir. Taşlaşma, ölümlülüğün güçlü bir hatırlatıcısı olarak hizmet ediyor ve ölümlü ve ilahi alemler arasındaki sınırı vurguluyor.

Sanatsal temsiller

Medusa ve Gorgonlar efsanesi tarih boyunca sayısız sanatsal yoruma ilham kaynağı olmuştur. Antik Yunan çömlekçiliğinden Rönesans resimlerine kadar sanatçılar, bu efsanevi varlıklarla ilişkilendirilen cazibeyi ve dehşeti yakalamaya çalıştılar. Dikkate değer eserler arasında Caravaggio'nun Medusa'sı yer alıyor; burada sanatçı, kesik kafayı unutulmaz bir gerçekçilikle tasvir ederek zamanda donmuş dönüşüm anını yakalıyor.

Yunanistan'ın Korfu adasındaki Artemis Tapınağı'nın (Arkaik dönem ve bilinen en eski Yunan taş tapınağı) kalıntıları arasında M.Ö. 580'den kalma büyük bir Medusa heykeli bulundu. Heykel tapınağın alınlığının bir parçası olmalı ve Korfu Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor. Bu Gorgon'u kanatlı, geniş ağızlı ve çıkıntılı dilli (genellikle kakofonik bir gürültüyü tasvir eden) güçlü bir kadın olarak tasvir ediyor. Ayrıca Medusa'nın iki çocuğu da gösteriliyor: Pegasus ve altın dev.

Heykelin rolü, tapınağın girişini korumak ve etkilemek için yeni gelenlere yukarıdan bakmaktı. Medusa'nın kim olduğunuza bağlı olarak korkutacağı veya koruyacağı düşünülüyordu. Bunu başarmasına yardımcı olmak için, 'aslan-panter' dahil olmak üzere fantastik vahşi hayvanlar onun tarafından tasvir edilmiştir.

İnsanı taşa çevirebilen efsanevi ve güçlü bakışları nedeniyle, Antik Yunan'da Gorgonların (veya tek bir Gorgoneion'un) görüntüleri, genellikle yılanların çılgınca dışarı çıktığı ve dilin dışarı çıktığı bir Gorgon yüzünün taş başı, gravürü veya çizimi. Dişleri arasında sıklıkla tılsım olarak kullanılmış ve kötülükten korunma umuduyla kapılara, duvarlara, zeminlere, madeni paralara, kalkanlara, göğüs zırhlarına, mezar taşlarına ve boruların veya çatıların uçlarına yerleştirilmiştir.

Daha sonraki yüzyıllarda Gorgon tasviri, geniş ağızlı ve dili dışarıda canavar gibi bir kadını tasvir etmekten, daha güzel ve sakin görünümlü, ancak saçında birkaç yılan bulunan bir kadına doğru gelişti.

Popüler kültürde Gorgonlar

Gorgonların mirası antik mitolojinin ötesine geçerek modern popüler kültüre kadar uzanır. Yılan gibi saçları ve taşlaşmış bakışlarıyla Medusa imgesi edebiyatta, sanatta ve sinemada tanınan bir simge haline geldi. İster klasik edebiyatta ister çağdaş fantastik romanlarda olsun, Gorgonlar uhrevi ve korkunç doğalarıyla izleyicileri büyülemeye devam ediyor ve insanın efsanenin ilahi, canavarca ve dönüştürücü gücüne duyduğu hayranlığın zamansız bir keşfi olmayı sürdürüyor.

İstanbul Yerebatan Sarnıcı'nda Medusa'nın başını görebilirsiniz. 

Muhabir: Demet İlce