İngiliz The Telegraph gazetesinin uydu tabanlı gemi takip verileri üzerinden yaptığı analiz, Rusya’ya ait sivil balıkçı gemilerinin Avrupa’yı ABD’ye bağlayan fiber optik deniz altı kabloları üzerinde sistematik biçimde dolaştığını ortaya koydu. Analizde Rus sivil gemilerinin kablolar üzerinde oyalandığı 500'den fazla olay belirlendi, 17 geminin ise haritadaki kablo güzergâhlarının yakınında uzun süre düşük hızla hareket ettiği saptandı. Bulgular, Moskova’nın olası bir NATO çatışmasında hedef alabileceği altyapıyı haritaladığı yönündeki endişeleri artırdı.
Rus balıkçı gemileri deniz altı kablolarında ne yapıyor?
Analize göre gemilerin hareketleri, sıradan bir balıkçılık faaliyetinden çok kablo güzergâhlarını izleyen bir örüntü gösteriyor. Bu durum, Rusya’nın görünüşte sivil gemileri deniz tabanını taramak ve İngiltere’deki bankacılık, sağlık, ulaşım ve mobil iletişim sistemlerinin verisini taşıyan kabloların kesin konumlarını belirlemek için kullanıyor olabileceğine işaret ediyor.
Ancak haberin önemli bir çekincesi var: Gemilerin hareketleri tek başına casusluk yapıldığını kanıtlamıyor.
Analiz hangi verilerle yapıldı?
Çalışma, uydu tabanlı gemi takip platformu Global Fishing Watch’ın verileri kullanılarak The Telegraph tarafından yürütüldü. Platform, gemilerin otomatik tanımlama sistemi (AIS) sinyallerini izleyerek konum, rota ve hız bilgilerini kamuya açık hâle getiriyor. Gazete, son dört yıldaki gemi hareketlerini inceleyerek Rus gemilerinin kablo güzergâhları boyunca saatlerce seyrettiğini ya da doğrudan üzerlerinde sürüklendiğini belirledi.
Hangi kablolar izlendi?
En yoğun faaliyet İskoçya’nın kuzeyinde kaydedildi. Rus balıkçı tekneleri Atlantic Crossing 1 kablosu üzerinde toplam 337 saat geçirdi, bunun 322 saati yalnızca Nisan 2023'te gerçekleşti.
Analizde gemiler harflerle kodlandı:
- A Gemisi: İngiltere dahil Batı Avrupa’yı ABD’ye bağlayan dokuz ayrı kablonun yakınında izlendi.
- B Gemisi: Transatlantik Hibernia Express kablosunu defalarca geçti, bir seferinde yaklaşık bir saat boyunca iki knotun altında hızla ilerledi.
- C Gemisi: Hizmet dışı bırakılmış eski bir iletişim kablosunu 10 mil boyunca takip etti, ardından rotasını çevirip aynı hattı ters yönde izledi. İngiltere ile ABD’yi bağlayan Google’ın Grace Hopper kablosu ile İngiltere’yi Fransa ve İspanya’ya bağlayan Amitié kablosunu geçerken de yavaşladı.
Gemilerin düşük hızı neden şüphe uyandırıyor?
Uzmanlar, kablo üzerindeki ani yavaşlamaları keşif faaliyetinin işareti olarak görüyor. A Gemisi, tek bir günde kablonun tam enleminde yaklaşık sekiz saat geçirdi ve bu sırada iki knotun (saatte yaklaşık 3,7 kilometre) altında seyretti.
B Gemisi’nin görüntülerini inceleyen kıdemli bir donanma subayı, teknenin insansız su üstü aracı ya da uzaktan kumandalı su altı aracı (ROV) taşımak için kolayca kullanılabileceğini söyledi. Görevdeki bir başka donanma subayı ise sonar donanımlı bir ROV’un incelenen hedefin 100 metre üzerine indirilmesiyle hattın milimetrik hassasiyetle haritalanabileceğini belirtti.
NATO ve İngiliz donanması ne diyor?
Gazeteye konuşan bir NATO kaynağı, Rus sivil balıkçı gemilerinin ne yaptığından ve nerede bulunduğundan haberdar olduklarını belirterek bu gemilerin bazılarının güvertesinde bugüne kadar tek bir balık görülmediğini söyledi.
İngiltere Deniz Kuvvetleri Komutanı (First Sea Lord) Orgeneral Sir Gwyn Jenkins de daha önce Moskova’nın deniz tabanını Soğuk Savaş’tan bu yana görülmemiş ölçekte yokladığı, test ettiği ve haritaladığı uyarısında bulunmuş, Rusya’nın gelecekteki bir çatışmanın ilk gününde İngiltere’nin deniz altı kablolarını kesebileceği ihtimaline dikkat çekmişti. Jenkins’in açıklamasına göre Kraliyet Donanması, Rus gemilerini ve Moskova’nın “gölge filosunu” izlemek için haftada ortalama iki savaş gemisi görevlendiriyor.
Rus şirketleri casusluk iddialarına ne yanıt verdi?
Avrupa Birliği, şüpheli casusluk ve gözetleme faaliyetleri nedeniyle iki Rus balıkçılık şirketi Norebo ve Murman Seafood’a yaptırım uyguladı. İki şirket de suçlamaları reddediyor. Norebo, casusluk yapmadığını ve Rus güvenlik servisleri adına çalışmadığını savunarak AB’nin destekleyici kanıt sunmadığı gerekçesiyle yaptırımlara itiraz ediyor. Norveç de Temmuz 2025'te AB kararının ardından aynı iki şirketi yaptırım listesine aldı.
Gemilere neden müdahale edilemiyor?
Kabloların büyük bölümü uluslararası sularda bulunuyor. BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne göre açık denizde gemiler üzerindeki yargı yetkisi esas olarak bayrak devletine ait olduğundan, donanmalar şüpheli gemileri izleyebilse de arama ya da el koyma işlemi yapmakta zorlanıyor. İngiltere özelinde de bir boşluk bulunuyor: İngiltere iki şirkete de yaptırım uygulamadı ve şu an Rus gemilerinin deniz altı kablolarını incelemesini engelleyen bir yasa yok.
Doğrudan askeri çatışma eşiğinin altında kalan bu tür faaliyetler “gri bölge” ya da hibrit harp operasyonları olarak tanımlanıyor. Jenkins de Rusya’nın özellikle modern toplumların dayandığı kritik deniz altı altyapısı çevresinde gri bölgede avantaj aradığını vurguladı.
Deniz altı kabloları neden bu kadar kritik?
Uluslararası internet trafiğinin ve finansal işlemlerin büyük kısmı deniz altı kabloları üzerinden taşınıyor. Kablo hasarları kendi başına nadir değil: Yılda ortalama yaklaşık 100 kablo arızası yaşanıyor ve bunların çoğu balıkçılık ya da gemi trafiği kaynaklı kazalardan oluşuyor. Ancak Baltık Denizi’nde son yıllarda yaşanan şüpheli kablo kopmaları, konuyu Avrupa’nın güvenlik gündeminin üst sıralarına taşıdı.
