Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, dünya genelinde 2023'te yaklaşık 263 milyon sıtma vakası ve 597 bin ölüm kaydedilirken, vakaların ve ölümlerin yüzde 95'i Afrika’da görüldü.
AA muhabiri, 25 Haziran Afrika'da Sıtmayla Mücadele Günü kapsamında konuyla alakalı verileri derledi.
Dünya Sağlık Örgütü verileri, sivrisinek kaynaklı hastalığın özellikle Sahra Altı Afrika'da ciddi halk sağlığı sorunu olmayı sürdürdüğünü ortaya koyuyor. Hastalık, enfekte dişi Anopheles sivrisineklerinin taşıdığı parazitler aracılığıyla bulaşıyor ve erken teşhis edilmediğinde ölümcül sonuçlara yol açabiliyor.
DSÖ'ye göre sıtma kaynaklı ölümlerin büyük bölümü çocuklarda görülüyor. Afrika Bölgesi'nde 2023'te sıtma nedeniyle hayatını kaybedenlerin yaklaşık dörtte üçü 5 yaş altındaki çocuklardan oluşuyor.
Hastalık, çocukların yanı sıra hamile kadınlar ve sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu bölgelerde yaşayan topluluklar için de yüksek risk oluşturuyor.
Sıtma vakalarının yoğunlaştığı ülkeler arasında Nijerya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Uganda, Etiyopya ve Nijer öne çıkıyor.
DSÖ verilerine göre yalnızca Nijerya'daki ölümler, Afrika'daki sıtma ölümlerinin yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Nijer de ölüm yükünün en yüksek olduğu ülkeler arasında yer alıyor.
Küresel ölçekte mücadele sürüyor
Küresel ölçekte sıtmayla mücadelede son 20 yılda önemli kazanımlar elde edildi. DSÖ, 2000'den bu yana yürütülen programlar sayesinde milyarlarca vakanın ve milyonlarca ölümün önlendiğini belirtiyor.
Kurumun verilerine göre, 2000-2023 döneminde yaklaşık 2,2 milyar sıtma vakası ve 12,7 milyon ölüm engellendi. Afrika kıtası, önlenen vakaların ve ölümlerin büyük bölümünün gerçekleştiği bölge oldu.
Buna karşın son yıllarda ilerlemenin yavaşladığına dikkat çekiliyor. DSÖ, küresel sıtma vakalarının son yıllarda yeniden artış eğilimine girdiğini bildiriyor. 2023'te kaydedilen 263 milyon vaka, bir önceki yıla göre yaklaşık 11 milyonluk artış anlamına geliyor. Ölüm sayıları ise yaklaşık 600 bin seviyesinde seyretmeye devam ediyor.
Uzman kuruluşlar, sıtma ile mücadeledeki yavaşlamanın arkasında birden fazla etken bulunduğunu ifade ediyor. İklim değişikliğine bağlı aşırı yağışlar ve seller sivrisineklerin üreme alanlarını genişletirken, çatışmalar ve insani krizler sağlık hizmetlerine erişimi zorlaştırıyor. Bazı bölgelerde görülen ilaç ve insektisit direnci de hastalığın kontrol altına alınmasını güçleştiriyor.
Finansman eksikliği sıtmayla mücadelede sorun teşkil ediyor
Finansman eksikliği de mücadelede öne çıkan sorunlardan biri olarak gösteriliyor. DSÖ verilerine göre 2023'te sıtmayla mücadele için yaklaşık 4 milyar dolar kaynak sağlanırken, ihtiyaç duyulan finansmanın 8,3 milyar dolar seviyesinde olduğu tahmin edildi.
Finansman açığı, koruyucu cibinliklerin dağıtımı, ilaç tedariki, teşhis hizmetleri ve saha operasyonları üzerinde baskı oluşturuyor.
Öte yandan, sıtmaya karşı geliştirilen yeni araçlar mücadelede umut verici gelişmeler arasında yer alıyor. Son yıllarda kullanımına başlanan sıtma aşıları birçok Afrika ülkesinde çocukluk çağı aşılama programlarına dahil edildi.
DSÖ, aşılama programlarının yaygınlaşmasıyla birlikte yüksek risk altındaki bölgelerde çocuk ölümlerinin azaltılmasının hedeflendiğini belirtiyor.
Tedavi sürecinde yeni gelişmeler
Sıtma tedavisinde de yeni gelişmeler yaşanıyor. DSÖ tarafından 2026'da onaylanan ve özellikle bebekler için geliştirilen ilk sıtma ilacı, tedavi seçeneklerinin genişletilmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Araştırma aşamasındaki yeni ilaçların ise ilaca dirençli parazit türlerine karşı etkili olabileceği belirtiliyor.
Bununla birlikte sağlık kuruluşları, sıtmanın kontrol altına alınabilmesi için yalnızca yeni teknolojilerin yeterli olmayacağına dikkati çekiyor.
Uzmanlara göre erken teşhis, etkili tedavi, koruyucu önlemler, sağlık altyapısının güçlendirilmesi ve sürdürülebilir finansman desteği, Afrika'da sıtma yükünün azaltılması için temel unsurlar olmaya devam ediyor.
DSÖ verileri, hastalığın büyük ölçüde önlenebilir ve tedavi edilebilir olmasına rağmen her yıl yüz binlerce kişinin hayatını kaybettiğini gösteriyor.
Afrika'da Sıtmayla Mücadele Günü, kıtanın karşı karşıya olduğu bu sağlık sorununa dikkati çekmeyi amaçlarken, güncel veriler sıtmanın özellikle çocuklar üzerindeki etkisinin sürdüğünü ve hastalıkla mücadelede elde edilen kazanımların korunabilmesi için uluslararası çabaların devam etmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
