Enerji düşünce kuruluşu Ember'in COP31 öncesinde yayımladığı analize göre Türkiye'de elektriğin nihai enerji tüketimindeki payı bugün yüzde 22. Bu oran, bugünkü teknolojilerle yüzde 85'e kadar çıkabilir. Analiz, Türkiye'nin COP31 Başkanlığı kapsamında ortaya koyduğu hedefe odaklanıyor. Bu hedefe göre elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payı 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarılacak. Rapor, Türkiye'nin bu hedefe ulaşabilmesi için elektrifikasyonun bugünkünden çok daha hızlı ilerlemesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Elektrifikasyon nedir?
Elektrifikasyon, binalarda, ulaşımda ve sanayide kullanılan petrol, kömür ve doğal gaz gibi fosil yakıtların yerini elektriğin almasıdır. Elektrikli araçlar, ısı pompaları ve elektrikli üretim teknolojileri bu dönüşümün başlıca araçlarıdır. Ember'e göre bu teknolojiler aynı işi fosil yakıtlara kıyasla çok daha az enerjiyle yapıyor.
Türkiye'de elektrifikasyon oranı kaç?
Türkiye'de elektriğin nihai enerji tüketimindeki payı yüzde 22 seviyesinde. Bu oran yüzde 23 olan küresel ortalamaya ve Avrupa Birliği ortalamasına yakın. Türkiye, Orta Doğu'daki yüzde 20 ve Afrika'daki yüzde 12 ortalamasının üzerinde kalıyor. Ancak elektrifikasyonun ortalama yüzde 28'e ulaştığı Asya'nın gerisinde bulunuyor.
Hangi sektörde elektrik ne kadar kullanılıyor?
Analize göre elektriğin binalardaki payı yüzde 32, sanayideki payı ise yüzde 30 civarında. Ulaşımda bu oran henüz yüzde 1'in altında. Bu tablo, en büyük dönüşüm alanının ulaşım olduğunu gösteriyor.
Yüzde 85 potansiyeli neye dayanıyor?
Ember'in hesaplamasına göre mevcut teknolojilerle binalardaki enerji tüketiminin tamamı elektriğe geçebilir. Bu oran ulaşımda yüzde 96, sanayide ise yüzde 58. Raporda, söz konusu dönüşümün enerji ithalatını azaltacağı ve böylece enerji güvenliğini doğrudan güçlendireceği vurgulanıyor.
COP31 ne zaman ve nerede yapılacak?
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), Türkiye'nin ev sahipliğinde 9-20 Kasım tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek. Konferansın öne çıkan gündem maddelerinden biri, küresel elektrifikasyon oranını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı amaçlayan uluslararası bir taahhüdün kabul edilmesi olacak.
Yüzde 35 hedefi için ne kadar hızlanmak gerekiyor?
Türkiye'de elektrifikasyon oranı son 11 yılda yalnızca 1,3 puan arttı. Ember'e göre 2035'te yüzde 35'e ulaşmak için elektrifikasyonun bu tarihe kadar 10 kat daha hızlı ilerlemesi gerekiyor. Mevcut eğilim sürerse oranın 2035'te ancak yüzde 24'e çıkması bekleniyor.
Elektrifikasyon neden yavaş ilerliyor?
Analiz, bu durağanlığın temel nedeninin fosil yakıtların ağırlığını koruması olduğunu belirtiyor. Türkiye'de elektrik talebi 1990'dan bu yana 7 kat artsa da fosil yakıtların nihai enerji tüketimindeki payı yüzde 70 civarında kalmaya devam ediyor. Kısacası elektrik kullanımı büyüyor ama fosil yakıtların yerini yeterince almıyor.
Yenilenebilir enerji bu hedefi nasıl destekliyor?
Türkiye, son 10 yılda güneş ve rüzgârın elektrik üretimindeki payını yüzde 4,5'ten yüzde 22'ye çıkardı. Rüzgâr ve güneş kurulu gücünü 3 katına çıkarma hedefi ve çatı tipi güneş enerjisi potansiyeli, yüzde 35 hedefi için güçlü bir zemin olarak görülüyor. Ancak temiz elektrikteki bu artışın tüketim tarafına yansıması için elektrifikasyonun da hızlanması gerekiyor.
Her 1 puanlık artış neye karşılık geliyor?
Ember'in hesabına göre ulusal elektrifikasyon oranındaki her 1 puanlık artış, yollara 5,7 milyon yeni elektrikli otomobilin çıkmasına eşdeğer. Aynı artış, 2,5 milyon hanenin fosil yakıtlı ısınmadan ısı pompasına geçmesiyle de sağlanabilir. Bu nedenle raporda hedefin ancak tüm sektörlerde eş zamanlı bir dönüşüm ve somut sektörel yol haritalarıyla tutturulabileceği belirtiliyor.
Isı pompaları ne kadar katkı sağlayabilir?
Analizde konutlarda ısı pompasına geçiş en kritik adımlardan biri olarak öne çıkıyor. Ember'e göre bu geçiş tek başına ulusal elektrifikasyon oranına 11 puanlık katkı sağlayabilir.
Rapor yazarı ne dedi?
Ember Kıdemli Enerji Analisti ve raporun yazarı Bahadır Sercan Gümüş, Türkiye'nin yenilenebilir elektrik üretiminde önemli mesafe katettiğini söyledi. Gümüş, 2035'e kadar yüzde 35 hedefinin ulaşılabilir olduğunu vurguladı ve şu değerlendirmeyi yaptı: "Ancak üretilen bu temiz enerjinin ekonominin geneline yayılması için elektriğin binalarda, ulaşımda ve sanayide fosil yakıtların yerini alması gerekiyor." Gümüş'e göre Türkiye, gerekli politika değişikliklerini ve altyapı yatırımlarını hayata geçirerek ithal yakıtlara bağımlılığını azaltabilir ve enerji güvenliğini güçlendirebilir.
