DEMET İLCE / MUHABİR

İnsanların ne kadar süre yaşayabileceği, uzun ve sağlıklı bir yaşamı neyin belirlediği, bildiğimiz kadarıyla ilgi çekici olmuştur. Platon ve Aristoteles 2.300 yıl önce yaşlanma sürecini tartışmış ve yazmışlardır.

Menopoz gittikçe kötüleşiyor mu? Kadınlar daha çok sıcak basması yaşıyor Menopoz gittikçe kötüleşiyor mu? Kadınlar daha çok sıcak basması yaşıyor

Ancak olağanüstü uzun ömrün ardındaki sırları anlamak kolay değil. Genetik yatkınlık ve yaşam tarzı faktörlerinin karmaşık etkileşimini ve bunların bir kişinin yaşamı boyunca nasıl etkileşime girdiğini çözmeyi içerir.

Yapılan bir araştırma, 90 yaşını geçmiş kişilerde kolesterol ve glikoz düzeyleri de dahil olmak üzere bazı yaygın biyobelirteçleri ortaya çıkardı.

Yaşlanmayanlar ve asırlık insanlar, nasıl daha uzun yaşayacağımızı ve belki de nasıl daha sağlıklı yaşlanacağımızı anlamamıza yardımcı olabileceği için bilim adamlarının uzun süredir yoğun ilgisini çekiyor. Şu ana kadar asırlık insanlarla ilgili çalışmalar genellikle küçük ölçekliydi ve seçilmiş bir gruba odaklanıyordu; örneğin bakım evlerinde yaşayan asırlık kişiler hariç tutuluyordu.

Devasa veri kümesi

Yapılan çalışma, olağanüstü derecede uzun ömürlü insanlar ile onların daha kısa ömürlü akranları arasında yaşam boyunca ölçülen biyobelirteç profillerini karşılaştıran en büyük çalışmadır.

100 yaşını geçen kişiler ile daha kısa ömürlü akranlarının biyobelirteç profilleri karşılaştırıldı ve profiller ile asırlık olma şansı arasındaki bağlantı araştırıldı.

Araştırma, 64-99 yaşlarında sağlık değerlendirmesinden geçen 44.000 İsveçlinin verilerini içeriyordu; bunlar Amoris kohortunun bir örneğiydi.

Bu katılımcılar daha sonra 35 yıla kadar İsveç kayıt verileri aracılığıyla takip edildi. Bu insanlardan 1.224'ü yani %2,7'si 100 yaşına kadar yaşadı. Asırlıkların büyük çoğunluğu (%85) kadındı.

Enflamasyon, metabolizma, karaciğer ve böbrek fonksiyonunun yanı sıra potansiyel yetersiz beslenme ve anemi ile ilgili on iki kan bazlı biyobelirteç dahil edildi. Bunların hepsi daha önceki çalışmalarda yaşlanma veya ölümle ilişkilendirilmişti.

Enflamasyonla ilgili biyobelirteç, vücutta belirli gıdaların sindiriminden kaynaklanan bir atık ürün olan ürik asitti

Ayrıca toplam kolesterol ve glukoz dahil olmak üzere metabolik durum ve fonksiyonla bağlantılı belirteçlere ve alanin aminotransferaz (Alat), aspartat aminotransferaz (Asat), albümin, gama-glutamil transferaz (GGT), alkalin fosfataz gibi karaciğer fonksiyonuna ilişkin belirteçlere de bakıldı.

Ayrıca böbrek fonksiyonuyla bağlantılı olan kreatinin ve anemiyle bağlantılı olan demir ve toplam demir bağlama kapasitesine (TIBC) de bakıldı. Son olarak beslenmeyle ilişkili bir biyobelirteç olan albümin de araştırıldı.

Bulgular

Genel olarak yüzüncü yaş günlerine ulaşanların altmışlı yaşlarından itibaren glikoz, kreatinin ve ürik asit düzeylerinin daha düşük olduğu görüldü. Çoğu biyobelirteç için medyan değerleri asırlık kişiler ile asırlık olmayanlar arasında önemli ölçüde farklılık göstermese de, asırlık kişiler nadiren aşırı yüksek veya düşük değerler sergiledi.

Örneğin, asırlık insanların çok azının yaşamlarının erken dönemlerinde glikoz düzeyi 6,5'un üzerinde ya da kreatinin düzeyi 125'in üzerindeydi.

Biyobelirteçlerin çoğu için hem asırlık hem de asırlık olmayan kişilerde klinik kılavuzlarda normal kabul edilen aralığın dışında değerler vardı. Bunun nedeni muhtemelen bu kuralların daha genç ve sağlıklı bir nüfusa göre belirlenmiş olmasıdır.

Hangi biyobelirteçlerin 100'e ulaşma olasılığıyla bağlantılı olduğunu araştırırken, 12 biyobelirtecin ikisi (alat ve albümin) dışında hepsinin 100'e ulaşma olasılığıyla bağlantı gösterdiği bulundu. Bu, yaş, cinsiyet ve hastalık yükünün hesaba katılmasından sonra bile geçerliydi.

Toplam kolesterol ve demir düzeyleri açısından beş grup arasında en düşük seviyede yer alan kişilerin, daha yüksek düzeylere sahip olanlarla karşılaştırıldığında 100 yıla ulaşma şansı daha düşüktü. Bu arada, daha yüksek düzeyde glikoz, kreatinin, ürik asit ve karaciğer fonksiyonu belirteçleri olan kişilerin de asırlık olma şansı azalıyor.

Mutlak anlamda, bazı biyobelirteçler için farklılıklar oldukça küçüktü, diğerleri için ise farklılıklar biraz daha önemliydi.

Örneğin ürik asit için mutlak fark yüzde 2,5 idi. Bu, en düşük ürik asit seviyesine sahip gruptaki kişilerin 100 yaşına gelme şansının %4 olduğu, en yüksek ürik asit seviyesine sahip grupta ise yalnızca %1,5'in 100 yaşına ulaştığı anlamına geliyor.

Keşfettiğimiz farklılıklar genel olarak oldukça küçük olsa da, bunlar metabolik sağlık, beslenme ve olağanüstü uzun ömür arasında potansiyel bir bağlantı olduğunu gösteriyor.

Ancak çalışma, biyobelirteç değerlerinden hangi yaşam tarzı faktörlerinin veya genlerin sorumlu olduğu konusunda herhangi bir sonuca varılmasına izin vermiyor.

Ancak beslenme ve alkol alımı gibi faktörlerin rol oynadığını düşünmek mantıklıdır. Yaşlandıkça böbrek ve karaciğer değerlerinizin yanı sıra glikoz ve ürik asit değerlerinizi takip etmek muhtemelen kötü bir fikir değildir.

Bununla birlikte, istisnai bir yaşa ulaşmada şansın muhtemelen bir noktada rol oynadığı söylenebilir. Ancak biyobelirteçlerdeki farklılıkların ölümden çok önce gözlemlenebilmesi, genlerin ve yaşam tarzının da rol oynayabileceğini gösteriyor.

Muhabir: Demet İlce