Yükseköğretim Kurulu (YÖK), Türkiye'deki üniversitelerde bu hafta öne çıkan bilimsel çalışmaları kamuoyuyla paylaştı. Derlemede sağlık, deniz bilimleri, arama kurtarma ve mühendislik alanlarından projeler var. Atatürk Üniversitesi öncülüğünde hazırlanan ve Nature Communications'ta yayımlanan kan atlası, OSTİM Teknik Üniversitesinin AFAD'a teslim ettiği yerli sonar sistemi ve Hacettepe Üniversitesinin beyin ameliyatları için geliştirdiği dijital ikiz platformu bunların başında geliyor.
YÖK hangi çalışmaları öne çıkardı?
YÖK'ün açıklamasında altı üniversiteden çalışmalar yer aldı. Projeler yapay zekâ destekli sağlık araştırmalarından köprü güvenliğine, deniz araştırmalarından öğrencilere sosyal desteğe kadar geniş bir alana yayılıyor.
- Atatürk Üniversitesi: Hastalıklara göre kan transkriptomiği atlası
- Dokuz Eylül Üniversitesi: Dört denizde bilimsel seferler
- OSTİM Teknik Üniversitesi: Yerli ve taşınabilir sonar sistemi
- Hacettepe Üniversitesi: Beyin cerrahisi için dijital ikiz platformu "Persanavi"
- Afyon Kocatepe Üniversitesi: Köprü hasarlarını tespit eden "CwBot"
- Harran Üniversitesi: İhtiyaç sahibi öğrenciler için "Genç Mağaza"
Atatürk Üniversitesinin Nature Communications'taki araştırması neyi inceledi?
Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesinin öncülük ettiği araştırmada, 98 farklı sağlık durumuna sahip 4 bin 444 kişinin moleküler verileri incelendi. "Whole Blood Transcriptomics Atlas Across Human Diseases" başlıklı çalışma, uluslararası hakemli dergi Nature Communications'ta yayımlandı.
Çalışmada kanser, Alzheimer, Parkinson, diyabet ve kalp-damar hastalıkları gibi farklı sağlık durumlarına ait kan örnekleri analiz edildi. Araştırmacılar verileri değerlendirirken makine öğrenmesi yöntemlerinden de yararlandı.
Kan atlası hastalıkların teşhisine nasıl katkı sağlayacak?
YÖK'ün açıklamasına göre çalışmanın, hastalıkların erken tanısında kullanılabilecek biyobelirteçlerin belirlenmesine yönelik araştırmalara katkı sağlaması bekleniyor. Hastalık süreçlerinin izlenmesi ve kişiye özel tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi de çalışmanın katkı sunabileceği alanlar arasında sayılıyor.
Yayımlanan çalışma, bilimsel araştırmalara veri sağlayan bir kaynak niteliğinde. Klinik uygulamada doğrudan kullanılan bir tanı yöntemi değil. Sağlık durumuyla ilgili değerlendirme için hekime başvurulması gerekiyor.
Dokuz Eylül Üniversitesi hangi denizlerde araştırma yapıyor?
Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü; Ege Denizi, Marmara Denizi, Karadeniz ve Akdeniz'de bilimsel çalışmalar yürütüyor. Enstitü, R/V Koca Piri Reis adlı araştırma gemisiyle bugüne kadar 500'ü aşkın bilimsel sefer gerçekleştirdi.
Enstitü bünyesinde sekiz lisansüstü program bulunuyor. Bu programlar deniz bilimleri alanında uzman yetiştiriyor.
R/V Emir Çakabey projesi nedir?
R/V Emir Çakabey, DEÜ Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsünün Cumhurbaşkanlığına sunduğu yeni araştırma gemisi projesi. Enstitü bu projeyle araştırma altyapısını güçlendirmeyi ve daha kapsamlı bilimsel seferler yapmayı hedefliyor.
Açıklamada projenin onay süreci ya da geminin ne zaman hizmete gireceğine dair bilgi yer almadı.
OSTİM Teknik Üniversitesinin yerli sonar sistemi ne işe yarıyor?
OSTİM Teknik Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Öğretim Üyesi Doç. Dr. Metin Balcı ve ekibinin geliştirdiği sonar sistemi, su altındaki hedefleri yüksek çözünürlükte görüntüleyebiliyor. Sistem, su altında kaybolan araç ve kişilerin aranması, hedeflerin tespit edilmesi ve deniz ya da göl tabanının görüntülenmesi amacıyla tasarlandı.
Yerli olarak geliştirilen sistem taşınabilir yapıda. Bu özelliği, farklı arama kurtarma noktalarına hızlı şekilde götürülebilmesine imkân tanıyor.
Sonar sistemleri AFAD'a teslim edildi mi?
Evet. AR-GE çalışmaları kapsamında üretilen 6 sonar sisteminden 5'i Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığına (AFAD) teslim edildi. Böylece sistem, su altı arama kurtarma faaliyetlerinde kullanılmak üzere sahaya ulaştırılmış oldu.
Hacettepe Üniversitesinin dijital ikiz sistemi Persanavi nedir?
"Kişiselleştirilmiş Cerrahi Anatomi Görselleştirme Platformu (Persanavi)", riskli ve karmaşık beyin ameliyatlarının sanal ortamda planlanmasını sağlayan yerli bir dijital ikiz sistemi. Platform, Hacettepe Üniversitesi Nöroşirürji Eğitim, Araştırma ve İnovasyon Merkezi (HÜNERİM) bünyesinde geliştirildi.
Sistem, hastaların radyolojik görüntülerinden beyin dokusu, damarlar, sinirler ve hastalıklı bölgelerin üç boyutlu modellerini oluşturuyor. Cerrahlar böylece ameliyat öncesinde hastaya özgü anatomiyi ayrıntılı biçimde inceleyebiliyor.
Persanavi ameliyat planlamasında ne kadar zaman kazandırıyor?
YÖK'ün açıklamasına göre yapay zekâ ve bilgisayar teknolojilerinden yararlanan sistem, günler sürebilen modelleme işlemini dakikalar içinde tamamlayabiliyor. Bu da cerrahi planlama sürecinde önemli ölçüde zaman tasarrufu sağlıyor.
CwBot köprülerdeki hasarı nasıl tespit ediyor?
Afyon Kocatepe Üniversitesi Dr. Öğr. Üyesi Murat Hiçyılmaz'ın geliştirdiği yapay zekâ modeli "CwBot", köprülerdeki titreşimleri analiz ederek yapısal sorunları tespit etmeye yardımcı oluyor. Model, çelik köprüler ile kafes taşıyıcı sistemlerde oluşabilecek hasarlara odaklanıyor.
Deprem, rüzgâr, korozyon ve aşırı kullanım gibi etkenlerin yol açabileceği hasarların erken belirlenmesi amaçlanıyor. Çalışmanın, köprü ve viyadüklerin güvenliğinin izlenmesine ve bakım süreçlerinin planlanmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Harran Üniversitesindeki Genç Mağaza kaç öğrenciye ulaştı?
Harran Üniversitesinde ihtiyaç sahibi öğrencilerin giyim ve ayakkabı ihtiyaçlarını ücretsiz karşılamak için kurulan "Genç Mağaza", 2022'den bu yana 5 binden fazla öğrenciye ulaştı. Mağaza bu yıl yaklaşık 2 bin öğrenciye destek sağladı.
