Aralık 1972’de Apollo 17 ekibi Ay yüzeyinden Dünya’ya döndüğünde, özellikle dikkat çeken bir bölgeden örnekler topladı. Bu örnekler, o dönemde gelişmiş teknolojiyle incelenemeyecekleri için 50 yılı aşkın süre mühürlü tutuldu. Şimdi, modern tekniklerle açılan örnekler, Ay’daki gizemli “Light Mantle” alanına ışık tutuyor.
Apollo 17, birçok açıdan tarihi bir görevdi. Astronotlar Ron Evans ve Harrison Schmitt, Ay’a giderken Dünya’nın ilk tam fotoğrafını çekerek, ünlü “Blue Marble” görüntüsünü oluşturdu. Ayrıca, Ay yörüngesine fareler gönderilen ilk görev oldu ve görev, NASA’nın bugüne kadar Ay’a yaptığı son insanlı iniş olarak kayıtlara geçti. Harrison Schmitt, Ay’a gönderilen ilk bilim insanı olarak jeoloji doktorasını sahada uygulama fırsatı buldu.
LIGHT MANTLE: AY’DAKİ GİZEM
Astronotlar, Güney Masifi’nin (South Massif) tabanındaki 5 kilometre uzunluğundaki parlak “Light Mantle” alanından örnekler topladı. Bilim insanları, bu alanın oluşumuna dair farklı teoriler öne sürüyor:
- Tycho Krateri’nin etkisiyle fırlayan enkazın burada birikmesi,
- Tycho enkazının Güney Masifi’ni etkilemesiyle hareket eden malzeme,
- Taurus-Littrow Vadisi’ndeki Lee-Lincoln fay hattındaki sarsıntılarla tetiklenen heyelanlar.
Ancak, bu malzemenin Ay yüzeyinde kilometrelerce nasıl yayıldığı hâlâ bir muamma. Dr. Giulia Magnarini, “Dünya ve Mars’taki uzun mesafeli heyelanları inceledim ama Light Mantle, Ay’da bilinen tek örnek. Bu heyelanların nasıl oluştuğunu ve kilometrelerce nasıl yayıldığını bilmiyoruz” diyor.
MODERN TEKNOLOJİYLE YENİ ANALİZ
Apollo 17 ekibi yaklaşık 120 kilogram örnek topladı. Bu örneklerden bazıları yıllar boyunca çalışıldı, ancak bazıları daha sonra kullanılmak üzere saklandı. Günümüzde mikro-CT taramaları sayesinde, örnekler medikal düzeyde incelenebiliyor ve içlerindeki kaya parçacıkları detaylı şekilde gözlemlenebiliyor.
Dr. Magnarini, “Parçacıklar, heyelanın süreci ve malzemenin nasıl taşındığı hakkında çok şey anlatıyor. Parçacıkların üzerindeki ince malzeme, çevredeki enkazdan değil, parçacığın kendisinden geliyor; bu da heyelanın daha akıcı bir şekilde hareket etmesini sağlamış” diyor.
HEYELANIN SEBEBİ HALA TARTIŞMALI
Heyelanın başlıca nedeni kesin olarak bilinmese de, Tycho Krateri’nin etkisiyle Güney Masifi’ne düşen enkaz olası bir sebep olarak öne çıkıyor. Kraterin oluşumu sırasında fırlayan taşlar, Light Mantle ve çevresindeki alanlarda ikincil kraterler oluşturmuş olabilir.
GÖZLER ARTEMİS’E ÇEVRİLDİ
Bu örnekler, NASA’nın Apollo Next Generation Sample Analysis (ANGSA) Programı kapsamında yeniden inceleniyor. Program, Artemis misyonu öncesinde Apollo’dan getirilen örneklerden maksimum bilimsel veriyi elde etmeyi hedefliyor.
Bilim insanları, bu çalışmalar sayesinde Ay’a yapılacak sonraki insanlı görevler için daha derin bir anlayış kazanmayı umuyor. Artemis ekibinin Ay yüzeyine dönüşü ise 2027 olarak planlanıyor.
