Avrupa'da doğal gaz fiyatları 26 Ekim Pazartesi sabahı haftaya yükselişle başladı. Hollanda merkezli TTF piyasasında kasım vadeli kontratlarda megavatsaat fiyatı saat 09.18 itibarıyla yüzde 1,9 artarak 95,65 avroya çıktı. Yükselişin iki nedeni var: Orta Doğu'daki askeri çatışmalar küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzına ilişkin endişeleri artırıyor, Avrupa'daki depolar ise kış öncesinde tarihsel ortalamaların altında kalıyor.
Avrupa'da doğal gaz fiyatı bugün kaç avro?
TTF'de kasım vadeli kontratlarda doğal gazın megavatsaat fiyatı bu sabah 95,65 avro oldu. Aynı kontrat cuma gününü 93,85 avrodan kapatmıştı. Pazartesi sabahki artış böylece yaklaşık 1,8 avro oldu.
Bu seviyeyle Avrupa'daki doğal gaz fiyatları Aralık 2022'den bu yana en yüksek seviyede kalmayı sürdürüyor. 2022'de Rusya-Ukrayna savaşının ardından Avrupa'da enerji krizi yaşanmış, fiyatlar tarihî zirvelere çıkmıştı.
TTF nedir, neden referans kabul ediliyor?
TTF (Title Transfer Facility), Hollanda'daki sanal doğal gaz ticaret merkezidir. Avrupa'da doğal gaz alım satımında en yüksek işlem hacmine sahip piyasa olduğu için kıtanın referans fiyatı kabul edilir.
TTF'de fiyatlar megavatsaat başına avro olarak belirlenir. Bu fiyatlar enerji şirketlerinin kontratlarından sanayi maliyetlerine, hane halkının fatura beklentilerinden elektrik fiyatlarına kadar pek çok alanı etkiler.
Doğal gaz fiyatları neden yükseliyor?
Fiyat artışının arkasında arz endişesi ve depo seviyeleri var. Orta Doğu'da tırmanan askeri çatışmalar, kış ayları yaklaşırken küresel doğal gaz arzının yeterli olup olmayacağı konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Kış öncesinde talebin mevsimsel olarak artması da fiyatlar üzerinde baskı oluşturuyor. Arz tarafındaki aksamalarla birleşen bu tablo, alıcıları daha yüksek fiyatlardan kontrat almaya yöneltiyor.
Basra Körfezi'nden LNG sevkiyatı ne kadar azaldı?
AA'nın aktardığı verilere göre Basra Körfezi kaynaklı LNG sevkiyatları bu dönemde geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 80 geriledi. Bölge, çatışmalar başlamadan önce küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini karşılıyordu.
Bu düşüş küresel LNG piyasasında ciddi bir boşluk yaratıyor. Avrupa ve Asya'daki alıcılar sınırlı sayıdaki kargo için birbiriyle rekabet etmek zorunda kalıyor. Bu rekabet de fiyatları yukarı taşıyor.
Avrupa'nın gaz depoları ne kadar dolu?
Avrupa Gaz Altyapısı (GIE) verilerine göre Avrupa Birliği ülkelerindeki doğal gaz depolarının doluluk oranı yüzde 74,6. Bu oran, kış öncesindeki tarihsel ortalamaların altında bulunuyor.
Havaların soğumasıyla bazı AB ülkeleri depolardaki gazı kullanmaya başladı. Normalde depolamanın sürmesi beklenen bir dönemde çekişlerin başlaması, arz güvenliğine dair kaygıları artırıyor.
AB'nin gaz depolama hedefi nedir?
AB'nin depolama düzenlemesi, üye ülkelerin kış öncesinde depolarını yüzde 90 doluluğa ulaştırmasını öngörüyor. 2025'te yapılan değişiklikle bu hedefe 1 Ekim–1 Aralık arasındaki herhangi bir tarihte ulaşılabiliyor. Zor piyasa koşullarında ise belirli oranlarda sapmaya izin veriliyor.
Bugünkü yüzde 74,6'lık doluluk, ana hedefin oldukça altında kalıyor. Kış başlamadan depolardaki açığın ne kadar kapanabileceği önümüzdeki haftalarda piyasanın en yakından izleyeceği göstergelerden biri olacak.
Düşük depo seviyesi neden risk oluşturuyor?
Depolar, kış aylarında soğuk hava dalgaları ya da arz kesintileri sırasında Avrupa'nın tampon görevi gören en önemli güvencesi. Doluluk oranının düşük olması bu tamponu zayıflatıyor.
Depoların tarihsel ortalamaların altında kalması, Avrupa'nın olası yeni arz kesintilerine ve ısınma talebindeki artışa karşı hareket alanını daraltıyor. Bu durum, doğal gaz piyasasını gelecek aylarda fiyat artışlarına karşı daha kırılgan hale getiriyor. Uzun ve sert geçecek bir kış, fiyatları daha da yukarı itebilir.
Avrupa'daki gaz fiyatları Türkiye'yi nasıl etkiler?
Türkiye, tükettiği doğal gazın neredeyse tamamını ithal ediyor ve bu ithalatın önemli bir kısmı LNG olarak geliyor. Küresel LNG piyasasındaki sıkışma ve Avrupa referans fiyatlarındaki yükseliş, spot alımların ve piyasa fiyatlarına bağlı kontratların maliyetini doğrudan etkiliyor.
İthalat maliyetlerindeki artışın tüketiciye yansıyıp yansımayacağı ise BOTAŞ'ın tarife kararlarına bağlı. Kurumun aylık tarifeleri, kış döneminde hem sanayi hem de konut kullanıcıları açısından yakından takip ediliyor.
