İngiltere Başbakanı Andy Burnham, Chagos Adaları'nın Morityus'a devrine ilişkin düzenlemenin ABD'nin endişelerini daha iyi karşılayacak biçimde yeniden şekillendirilmesi için Washington'la görüşüldüğünü açıkladı. Burnham, İngiliz Milletler Topluluğu Hükümet Başkanları Toplantısı (CHOGM) için gittiği Antigua ve Barbuda'da The Economist'e konuştu. Başbakan, adalardaki Diego Garcia üssünü güvence altına alacak bir çözüm üzerinde çalıştıklarını söyledi.
Chagos Adaları anlaşması neden yeniden gündemde?
Anlaşma, ABD Başkanı Donald Trump'ın devir kararına yönelik eleştirileri nedeniyle yeniden gündemde. Mayıs 2025'te imzalanan anlaşma, iki ülkenin parlamentolarındaki onay süreçleri tamamlanmadığı için hâlâ yürürlüğe girmedi. İngiltere hükümeti, Trump'ın eleştirilerinin ardından anlaşmayı yasalaştırmayı hedefleyen tasarıyı geri çekmişti.
Burnham ABD'nin endişeleri için ne söyledi?
Burnham, "ABD'li dostlarımızla, onların endişelerini daha iyi karşılayacak şekilde mevcut düzenlemeyi nasıl yeniden şekillendirebileceğimizi görüşüyoruz." dedi. Üssün stratejik önemi nedeniyle konunun İngiltere için öncelik olduğunu belirten Başbakan, yapılması gerekenin yeniden görüşmelere başlamak olduğunu kaydetti. Süreci "oldukça zorlu" olarak tanımladı.
Grönland anlaşması Chagos için model olabilir mi?
Burnham, Grönland konusunda bir çözüme ulaşıldığını hatırlatarak, bu anlaşmadan Diego Garcia için işe yarayabilecek bazı unsurların alınabileceğini söyledi. Ayrıntı vermedi; hangi unsurların kastedildiği açıklanmadı. Başbakan, konu üzerinde yoğun biçimde çalıştıklarını ifade etti.
Diego Garcia üssü neden önemli?
Diego Garcia, Hint Okyanusu'nda İngiltere ile ABD'nin ortak kullandığı deniz üssü olarak biliniyor. Burnham da üssün stratejik önemine vurgu yaptı. Üssün geleceği, adaların devri konusundaki tartışmanın merkezinde yer alıyor.
Chagos Adaları'nın devri nasıl gündeme geldi?
İngiltere, yaklaşık 150 yıl sömürdüğü Morityus'a bağlı Chagos Adaları'nı 1965'te bu ülkeden ayırarak Britanya Hint Okyanusu Toprağı ilan etmişti. Morityus 3 yıl sonra bağımsızlığını ilan etti ve adaların ayrılmasının hukuka aykırı olduğunu savunarak yasal yollar aradı. Uluslararası Adalet Divanı 2019'da ayrılığı hukuka aykırı buldu. BM Genel Kurulu da adaların Morityus'a iade edilmesi çağrısı yaptı.
Anlaşmanın şartları neler?
İngiltere, adaları Morityus'a devredeceğini 2024'te açıkladı. İki ülke Mayıs 2025'te anlaşmayı imzaladı. Anlaşmaya göre Diego Garcia Üssü'nün İngiltere tarafından kullanımı 99 yıllık kira sözleşmesine bağlandı. İngiltere'ye bu süre sonunda üs kullanımını 40 yıl daha uzatma hakkı tanındı.
Trump anlaşmaya nasıl tepki göstermişti?
Trump, devir kararını "aptallık" ve "zayıflık" sözleriyle eleştirmişti. Dönemin Başbakanı Keir Starmer ise Trump'ın geçmişte bu konuda İngiltere'yi tebrik ettiğini söylemişti. Starmer, yeni eleştirinin İngiltere'nin Grönland konusunda Danimarka'ya verdiği destek karşısında bir misilleme olduğunu ileri sürmüştü.
Burnham ABD ilişkileri ve hayat pahalılığı hakkında ne dedi?
Burnham, ABD ara seçim sonuçlarının ve Trump'ın yanıtının kendisine hayat pahalılığına yeniden odaklanma fırsatı olduğu mesajını verdiğini söyledi. Aynı fırsatın Orta Doğu ve Ukrayna'daki çatışmalara çözüm bulmak için de doğduğunu belirtti. Başbakan, İngiltere'nin hayat pahalılığını tek başına kontrol altına alamayacağını, bu nedenle diğer ülkelerle işbirliği gerektiğini ifade etti.
Burnham köle ticareti ve AB ilişkisi hakkında ne dedi?
Burnham, İngiltere'nin tarihi köle ticaretiyle ilgili özür taleplerine açık olduğunu söyledi. Tazminat seçeneğini ise reddettiğini yineledi. AB'ye dönüş konusunun "aynı konuyu tekrar tekrar açmak" olarak görülmemesi gerektiğini belirten Başbakan, doğrudan sonuca atlanmayacağını da ekledi.
G20 zirvesine kimler davet edilecek?
Burnham, gelecek yıl İngiltere'de düzenlenecek G20 zirvesine Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in kesinlikle davet edilmeyeceğini söyledi. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in ise zirveye katılacağını belirtti.
