Normal şartlarda tortu katmanları zamanla birikerek gezegenin geçmişine dair ipuçları barındıran tortul kayaçları oluşturur. Daha yaşlı katmanlar genellikle daha genç katmanların altında yer alır ve jeologların eski çevre koşullarını yeniden kurgulamasına olanak tanır. Ancak jeolojik kayıtlar her zaman bu düzenli sırayı takip etmiyor.

Bunun en çarpıcı örneklerinden biri, aralarında yüz milyonlarca yıl fark bulunan kayaların doğrudan üst üste durduğu Büyük Kanyon'da görülüyor. Büyük Uyumsuzluk olarak bilinen bu boşluk, Avrupa, Afrika, Avustralya ve Asya'da da tespit edildi.

Bölgeye göre değişen kayıp zaman aralığı 200 milyon yıldan 1 milyar yılın üzerine kadar çıkıyor. Çalışmanın başyazarı Santosh Dhungana, durumu ortasından büyük bir bölümü koparılmış kitaba benzeterek bu sayfaların tesadüfen kaybolmadığını ifade etti.

Jeolojik kayıtları ne sildi?

Nature dergisinde yayımlanan çalışmada Dhungana ve ortak yazarı Nicolas Flament, yer kabuğunun altındaki hareketlerin bu duruma yol açıp açmadığını araştırdı. Bilgisayar modelleri kullanan ekip, Dünya'nın manto tabakasındaki sıcak kaya dolaşımının yüz milyonlarca yıl boyunca kıtaları nasıl etkilediğini inceledi.

Sonuçlar, yaklaşık 1 milyar ile 540 milyon yıl önceki Neoproterozoyik Dönem'de Laurentia, Baltica ve Kuzey Çin'in yavaş yavaş yukarı doğru itildiğini gösterdi. Bu yükseliş, geniş kara parçalarını iklim koşullarına ve erozyona açık hale getirdi. Su, rüzgâr ve diğer doğal süreçler eski kayaları aşındırarak ortadan kaldırdı.

Yükselen kıtalar daha sonra çöktü

Araştırmacılara göre kayaların aşınması, jeolojik boşlukları açıklayan sürecin yalnızca bir parçasıydı. Modeller, aynı bölgelerin daha sonraki dönemde yeniden çökmeye başladığını ortaya koydu.

Deniz seviyelerinin yükselmesiyle aşınmış eski yüzeylerin üzerinde yeni tortular birikti. Böylece günümüzde görülen antik ve genç kayalar arasındaki keskin ayrım oluştu.

Meteoroloji'den 9 il için fırtına uyarısı
Meteoroloji'den 9 il için fırtına uyarısı
İçeriği Görüntüle

Araştırmacılar, kıtaların yükselme ve çökme zamanlamasının Kuzey Amerika, Kuzey Avrupa ve Kuzey Çin'den elde edilen jeolojik kanıtlarla örtüştüğünü belirtti. Bulgular, Dünya'nın derinliklerindeki manto hareketlerinin gezegenin jeolojik geçmişini şekillendirmede önemli rol oynadığına işaret etti.

Kaynak: AA