COVID-19 pandemisiyle birlikte bulaşıcı hastalıkların nasıl yayıldığına dair farkındalık arttı. Bilim insanları, bir enfeksiyonun yayılma gücünü R0 (R-nought) adı verilen bir değerle ölçüyor. Bu sayı, bir kişinin hastalığı kaç kişiye bulaştırabileceğini gösteriyor.
R0 NEDİR?
Eğer bir hastalığın R0 değeri 1’in üzerindeyse, o hastalık toplumda hızla yayılıyor. 1’e eşitse, vaka sayısı sabit kalıyor. 1’in altındaysa, hastalık zamanla etkisini yitirebiliyor. Ancak bulaşma yolları – hava, damlacık, temas, yiyecek, su ya da böcekler aracılığıyla – bu yayılımı ciddi biçimde etkiliyor.
KIZAMIK: EN YÜKSEK BULAŞICILIK
En bulaşıcı hastalıkların başında kızamık geliyor. Son yıllarda, özellikle aşılanma oranlarının düşmesiyle birlikte Avrupa ve ABD dahil birçok ülkede yeniden artış gösterdi.
- R0 değeri: 12–18
- Bir kişi hastalığı kaptığında, yalnızca iki döngü sonunda 342 kişiye kadar bulaştırabiliyor.
- Virüs, havada saatlerce asılı kalabiliyor; hasta odadan çıktıktan iki saat sonra bile virüs bulaşabiliyor.
Kızamık aşısı, bu zinciri kırmada en etkili koruma aracı.
YÜKSEK R0’YA SAHİP DİĞER HASTALIKLAR
- Boğmaca (Pertussis): 12–17
- Suçiçeği: 10–12
- COVID-19: Alt tipine göre 8–12 arasında
Bu hastalıklar ölümcül olmasa da zatürre, beyin iltihabı, nöbetler, hatta körlük gibi ciddi komplikasyonlara yol açabiliyor.
DÜŞÜK BULAŞICILIK, YÜKSEK TEHLİKE
Bulaşıcılığı düşük olan hastalıklar da tehlikeli.
- Tüberküloz (Verem): R0 değeri 0,9–4 arasında değişiyor. Daha çok uzun süreli temasla bulaşıyor. Tedavisi zorlu; dört farklı antibiyotiğin en az altı ay kullanılması gerekiyor. Üstelik antibiyotiklere dirençli türler artıyor.
- Ebola: Yalnızca vücut sıvılarıyla temasla geçiyor, R0 değeri 1,5–2,5. Ancak ölüm oranı çok yüksek.
- MERS, kuş gribi, cüzzam: R0 değeri 1’in altında. Daha az bulaşıcı olsalar da ölümcül seyredebilirler.
SÜRÜ BAĞIŞIKLIĞI HAYAT KURTARIYOR
Uzmanlara göre, bulaşıcı hastalıklara karşı en güçlü silah aşılama. Bu yalnızca bireysel koruma değil; aynı zamanda bağışıklık sistemi zayıf, bebekler ya da hamileler gibi aşı olamayan kişilerin korunması için de hayati. Sürü bağışıklığı, toplumun genelinde bağışıklık oluşturularak en kırılgan grupları da koruma altına alıyor.
