İran'da Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması'ndan (NPT) çekilme tartışmaları, ABD ve İsrail'in saldırılarının ardından yeniden alevlendi. Konu yalnızca siyaset çevrelerinde değil, Tahran sokaklarında da konuşuluyor. Bazı İranlılar ülkenin nükleer silaha sahip olması gerektiğini savunurken, bazıları asıl önceliğin bilimsel ve teknolojik güç olduğunu söylüyor. İranlı yetkililer ise ülke anlaşmadan çekilmediği sürece yükümlülüklerine bağlı kalacağını belirtiyor.
İran'da NPT'den çekilme tartışması neden yeniden başladı?
Tartışmanın arka planında iki saldırı dalgası var. İsrail'in 13 Haziran 2025'te başlattığı saldırılar ve ABD'nin bu süreçte Natanz ve Fordo nükleer tesislerini hedef alması, bazı çevrelerin "NPT'den çekilme" çağrılarını gündeme taşımıştı. Bu çağrılar, 28 Şubat 2026'da başlayan yeni saldırılarla birlikte yeniden tartışılmaya başladı.
Uzmanlar Meclisi NPT konusunda ne dedi?
İran liderini seçme yetkisine sahip Uzmanlar Meclisi, ABD ve İsrail'in tehditleri karşısında NPT'den çekilme ihtimalinin değerlendirilmesi gerektiğini açıkladı. Meclis, caydırıcılığın sağlanması için savunma doktrininin de gözden geçirilmesi gerektiğini belirtti. Bu açıklama, kamuoyundaki tartışmayı daha da hareketlendirdi.
İran resmen NPT'den çekildi mi?
Hayır. Anadolu Ajansının (AA) aktardığına göre İranlı yetkililer, ülkenin NPT'den çekilmediği sürece anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerine bağlı kalacağını söylüyor. Ortada ilan edilmiş bir çekilme kararı bulunmuyor. Kamuoyunda ise anlaşmadan ayrılma yönünde görüşler dile getiriliyor.
NPT'den çekilme hakkı nasıl işliyor?
Avukat Hüseyin Kakavend'e göre anlaşmaya taraf ülkeler, konuya giren olağanüstü olayların ulusal çıkarlarını tehlikeye attığı kanaatine varırsa çekilme hakkına sahip. Bunun için diğer taraflara ve BM Güvenlik Konseyi'ne üç ay önceden bildirimde bulunmak gerekiyor. Kakavend, Kuzey Kore'nin bu gerekçeyle anlaşmadan ayrıldığını hatırlatarak İran'ın da çekilmesi gerektiğini savundu.
Kakavend, İran'ın eski lideri Ali Hamaney'in nükleer silah üretmenin ve kullanmanın haram olduğuna ilişkin fetvasına da değindi. Buna rağmen birçok ülkenin İran'a saygı göstermediğini ve uluslararası hukuka uymadığını öne sürdü. Kakavend şöyle konuştu: "Müslüman ülkeler, Müslüman olmayan veya kendilerine düşman ülkelerin saldırılarının hedefi ve tehdidi altında. Bu nedenle, caydırıcı gücün ortaya konulması, karşı tarafın zor kullanmasını veya baskı uygulamasını engelleyebilir."
Tahranlılar nükleer silah konusunda ne düşünüyor?
AA muhabirinin Tahran'da konuştuğu kişiler farklı görüşler dile getirdi. Emekli Ahmed Rızapur, nükleer çalışmaların doğru yürütüldüğünü kanıtlamak için NPT'de kalmanın önemli olduğunu söyledi. Buna rağmen mevcut koşullarda ülkenin nükleer silaha sahip olması gerektiğini belirtti. İsrail, Hindistan ve Pakistan'ı örnek gösteren Rızapur, "Ne kadar güçlü olursak düşman bizden o kadar fazla korkar ve geri adım atar." dedi.
Tahran Üniversitesi doktora öğrencisi Mihrab İbrahimi ise İran'ın anlaşmaya bağlı kalması için artık bir neden görmediğini söyledi. İbrahimi, tesislere yönelik saldırıları ve İran aleyhine başlatılan savaşı gerekçe göstererek ülkenin anlaşmadan çekilmesi gerektiğini savundu. İran'ın devlet olarak nükleer silah kullanacak bir yapıda olmadığını, ancak bu silahın caydırıcılık açısından önemli olduğunu ekledi. Eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın "Madem nükleer silah kötü siz neden sahipsiniz? Madem iyi, o halde biz neden sahip olmayalım." sözünü de hatırlattı.
Bilimsel ve teknolojik güç mü öne çıkıyor?
Her görüş silahlanmayı öne çıkarmıyor. Keyvan Caberi, ülkenin olası tehditleri caydırabilecek düzeyde askeri donanıma sahip olması gerektiğini kabul etti. Ancak asıl meselenin bilimsel ve teknolojik güç olduğunu söyledi. Yöneticilere, "Eğer nükleer silah sahibi olmak istiyorsanız, önce ülkeden kaçırdığınız beyinleri geri getirin." çağrısı yaptı.
Caberi, Japonya örneğini de anlattı. Anlattığına göre Japonlara, atom bombalarıyla yerle bir edilmelerine rağmen neden "ABD'ye ölüm" demedikleri sorulmuş. Yanıt olarak ABD Büyükelçiliği'nde bir Panasonic telefonunun bulunmasının, bu sloganların yüz tanesinden daha etkili olduğu söylenmiş.




