Türk bilim insanı Prof. Dr. Aziz Sancar'ın DNA onarım mekanizmaları üzerine yaptığı çalışmalarla Nobel Kimya Ödülü'ne layık görülmesinin üzerinden 11 yıl geçti. Sancar, 7 Ekim 2015'te açıklanan ödülle Nobel Kimya Ödülü kazanan ilk Türk bilim insanı oldu.
Nobel kararı 7 Ekim 2015'te açıklandı
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 7 Ekim 2015'te Nobel Kimya Ödülü'nün Aziz Sancar, Tomas Lindahl ve Paul Modrich'e verildiğini duyurdu. Üç bilim insanı, DNA'nın hasar gören bölümlerini nasıl onardığını ortaya koyan çalışmaları nedeniyle ödüle layık görüldü.
Sancar'ın Nobel başarısı, Türkiye açısından da önemli bir dönüm noktası oldu. Nobel Kimya Ödülü'nü kazanan ilk Türk bilim insanı olan Sancar, Nobel Ödülü alan ikinci Türk olarak tarihe geçti. Nobel Edebiyat Ödülü'nü 2006'da Orhan Pamuk kazanmıştı.
Nobel'e götüren çalışma: DNA onarımı
Aziz Sancar'ın Nobel Ödülü'ne uzanan bilimsel çalışmalarının merkezinde DNA onarımı bulunuyor. Hücrelerin genetik bilgisini taşıyan DNA, başta UV ışınları olmak üzere çeşitli dış etkenler nedeniyle zarar görebiliyor.
Sancar, hücrelerin bu hasarları nasıl tespit ettiğini ve onarım sürecinin hangi moleküler mekanizmalarla gerçekleştiğini araştırdı. Özellikle nükleotid eksizyon onarımı adı verilen sistem üzerine yaptığı çalışmalar, Nobel Komitesi tarafından ödüle layık görülen araştırmalar arasında yer aldı.
UV ışınlarının DNA'da oluşturduğu hasarı inceledi
Sancar'ın araştırmaları, UV ışınlarının DNA'da meydana getirdiği hasarın hücreler tarafından nasıl giderildiğinin anlaşılmasına önemli katkı sağladı.
Bilim insanının bakteriler üzerinde başlattığı araştırmalar, daha sonraki yıllarda insan hücrelerindeki DNA onarım mekanizmalarının incelenmesine uzandı. Sancar, insanlarda hasarlı DNA bölümünün kesilip çıkarılmasının ve oluşan boşluğun yeniden doldurulmasının nasıl gerçekleştiğini ortaya koydu.
Bu çalışmalar, DNA'nın kendisini nasıl koruduğunun anlaşılması açısından temel bilimde önemli bir yer edinirken, kanser araştırmaları ve tedavi yöntemleri açısından da bilim dünyasına katkı sağladı.
Savur'dan Nobel'e uzanan yol
Aziz Sancar, 8 Eylül 1946'da Mardin'in Savur ilçesinde dünyaya geldi. İstanbul Üniversitesi'nde tıp eğitimi alan Sancar, mezuniyetinin ardından bir süre doktor olarak görev yaptı.
Bilimsel çalışmalarını ilerletmek amacıyla ABD'ye giden Sancar, 1977'de University of Texas at Dallas'ta doktorasını tamamladı. Daha sonra Yale Üniversitesi'nde çalışmalar yürüttü ve University of North Carolina, Chapel Hill'de akademik kariyerini sürdürdü.
Yıllarını DNA araştırmalarına adadı
Sancar'ın bilimsel kariyerinde DNA onarımı uzun yıllar boyunca temel araştırma alanlarından biri oldu. UV ışınlarının neden olduğu DNA hasarlarının nasıl giderildiğini bakteriler üzerinde inceleyen Sancar, elde ettiği bulguların ardından çalışmalarını insan hücrelerindeki onarım mekanizmalarına taşıdı.
TÜBİTAK'ın aktardığı bilgilere göre Sancar, insanlarda DNA'nın hasarlı bölümünü içeren 27 ila 30 nükleotid uzunluğundaki parçanın kesilerek uzaklaştırılması ve ardından oluşan boşluğun doldurulması sürecini ortaya koydu.
Nobel madalyasını Anıtkabir'e bıraktı
Nobel Kimya Ödülü'nün 7 Ekim 2015'te açıklanmasının ardından Sancar, ödülünü 10 Aralık 2015'te Stockholm'de düzenlenen törende aldı. Nobel madalyası İsveç Kralı XVI. Carl Gustaf tarafından Sancar'a takdim edildi.
Sancar, Nobel madalyasını 19 Mayıs 2016'da Türkiye'ye getirerek Anıtkabir'e bıraktı.
Nobel başarısının üzerinden 11 yıl geçti
Aziz Sancar'ın Nobel Kimya Ödülü'ne layık görüldüğünün açıklanmasının üzerinden 11 yıl geçti. Mardin'in Savur ilçesinde başlayan yaşamı, tıp eğitiminin ardından ABD'de devam eden bilimsel çalışmalarla Nobel'e uzanan Sancar, DNA onarım mekanizmalarının anlaşılmasına yaptığı katkılarla bilim dünyasında önemli bir yer edindi.
2015 Nobel Kimya Ödülü, Aziz Sancar, Tomas Lindahl ve Paul Modrich'e "DNA onarımının mekanistik çalışmalarına katkılarından dolayı" verildi.
