Sırbistan'da erken genel seçim için oy verme işlemi bugün yerel saatle 07.00'de (TSİ 09.00) başladı. 6 milyon 450 bin 523 seçmen, 250 sandalyeli Ulusal Meclis'in yeni üyelerini belirlemek için 20.00'ye (TSİ 22.00) kadar oy kullanabilecek. Seçim, Novi Sad'daki tren istasyonu faciasının ardından yaklaşık iki yıldır süren öğrenci protestolarının gölgesinde yapılıyor ve protestolardan sonraki ilk ulusal seçim olma özelliği taşıyor.
Sırbistan'da seçim saat kaçta başladı, kaçta bitecek?
Sandıklar yerel saatle 07.00'de açıldı ve 20.00'de kapanacak. Türkiye saatiyle oy verme işlemi 09.00'da başladı, 22.00'de sona erecek.
Sırbistan Devlet Seçim Komisyonunun (RIK) kararıyla yurt dışındaki sandıklar da Orta Avrupa saatine göre aynı saat aralığında açık kalıyor. Bu nedenle Amerika kıtası ve Okyanusya'daki bazı seçmenler, kendi yerel saatleriyle gece saatlerinde oy kullanıyor.
Sırbistan seçiminde kaç seçmen oy kullanacak?
RIK verilerine göre seçimde 6 milyon 450 bin 523 seçmen oy kullanma hakkına sahip. Oy verme işlemi, ülke genelinde ve yurt dışında kurulan toplam 8 bin 392 sandıkta yapılıyor.
Yurt dışında oy kullanmak için 102 bin 147 seçmen kayıt yaptırdı. Sırbistan dışında en fazla sandık, 28 sandıkla Bosna Hersek'te kuruldu.
Sırbistan'da milletvekilleri hangi sistemle seçiliyor?
Milletvekilleri, ülkenin tamamının tek seçim bölgesi sayıldığı kapalı liste usulüyle nispi temsil sistemine göre belirleniyor. Seçmenler aday yerine listeye oy veriyor, sandalyeler de listelerin aldığı oy oranına göre dağıtılıyor.
Seçim barajı yüzde 3 olarak uygulanıyor. Ancak bu baraj, ulusal azınlık statüsünde yarışan listeler için geçerli değil. 250 sandalyeli parlamentoda tek başına çoğunluğu sağlamak için 126 sandalye gerekiyor.
Sırbistan seçiminde hangi listeler yarışıyor?
Oy pusulasında 18 liste yer alıyor. Bunların 9'u ulusal azınlık statüsünde seçime katılıyor. Pusuladaki ilk üç sıra şöyle:
- Sırp İlerleme Partisi (SNS) öncülüğündeki "Aleksandar Vucic-Birleşmiş Sırbistan"
- Sırbistan Sosyalist Partisi (SPS) öncülüğündeki "Ivica Dacic-İstikrar Faktörü"
- Öğrencilerin desteklediği, ilk sırasında Ilija Srdanovic'in bulunduğu "Öğrenci Listesi-Öğrenciler Kazanıyor"
Bu listelerin yanı sıra "Avrupa Sırbistanı: Marinika Tepic, Zdravko Ponos", "Otantik Sağ-Dr. Milos Jovanovic-Yeni DSS-Monarşistler", "Bogoljub Karic-Sırbistan'ın Gücü Hareketi" ve "Vladimir Gajic-Sırbistan İçin Alternatif" listeleri de yarışıyor.
Azınlık listelerinden hangileri seçime katılıyor?
Azınlık listeleri arasında Boşnak ve Arnavut toplulukları ile Macar azınlığı temsil eden listeler öne çıkıyor. Bunlar arasında "Rasim Ljajic-İnsani SDP/CDP", Usame Zukorlic liderliğindeki Adalet ve Uzlaşma Partisinin (SPP) "Birleşme Hareketi" ve Sancak Demokratik Eylem Partisinin (SDA) "Sancak'ın Bekçileri" listeleri bulunuyor.
Voyvodina Macarlar Birliği ile Arnavut Koalisyonu da azınlık statüsünde sandığa giden listeler arasında yer alıyor. Bu listeler yüzde 3'lük baraja tabi olmadığı için daha düşük oy oranıyla da meclise girebiliyor.
Anketler Sırbistan seçimi için ne gösteriyor?
Kamuoyu araştırmaları, asıl yarışın Vucic'in başbakan adayı olduğu "Birleşmiş Sırbistan" listesi ile Öğrenci Listesi arasında geçeceğine işaret ediyor. Son anketlerde iki listenin oy oranlarının birbirine yakın olduğu belirtiliyor.
Vucic, kampanya sürecinde seçim sonuçlarını kabul edeceğini ve rakiplerinin kazanması halinde onları kutlayacağını söylemişti. SNS, 2012'den bu yana Sırbistan'da iktidarda bulunuyor.
Aleksandar Vucic neden cumhurbaşkanlığından istifa etti?
Vucic, eylül ayının sonunda cumhurbaşkanlığı görevinden istifa ederek başbakan adayı olarak seçime girmeyi tercih etti. Uluslararası basına yansıyan bilgilere göre bu adım, SNS'nin hükümeti kurması halinde Vucic'in başbakan olarak atanmasının önünü açıyor.
Vucic, istifasından önce eylülde parlamentonun feshine ilişkin kararı imzalayarak erken seçim sürecini başlatmıştı. Olağan takvime göre parlamento seçiminin 2027'nin sonunda yapılması gerekiyordu. Ülkede son parlamento seçimi Aralık 2023'te yapılmıştı.
Sırbistan'da öğrenci protestoları neden başladı?
Protestolar, 1 Kasım 2024'te Novi Sad tren istasyonunda beton sundurmanın çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından başladı. Üniversite öğrencilerinin öncülük ettiği eylemler, kısa sürede ülke çapında bir harekete dönüştü.
Protestocular faciadan sorumlu olanların yargılanmasını, kamu yönetiminde şeffaflığı ve erken seçim yapılmasını talep etti. Yaklaşık iki yıldır süren bu hareket, bugünkü seçimin de temel gündemini oluşturuyor.
Sırbistan seçimini kimler gözlemliyor?
Seçim süreci, başta Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi (AGİT/ODIHR) olmak üzere çok sayıda ülke ve uluslararası kuruluştan gözlemciler tarafından takip ediliyor. ODIHR heyetlerinin, seçimin ardından sürece ilişkin ilk değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşması bekleniyor.
Sırbistan seçim sonuçları ne zaman açıklanacak?
Sandıkların yerel saatle 20.00'de, Türkiye saatiyle 22.00'de kapanmasının ardından oy sayımına geçilecek. İlk sonuçların sayımın ilerlemesiyle birlikte gece saatlerinden itibaren netleşmesi, resmî sonuçların ise RIK tarafından açıklanması bekleniyor.
