ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 19 Kasım'da Çin'in Şıncın (Shenzhen) kentinde düzenlenecek 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi'nin kenarında bir araya gelecek. Çin Dışişleri Bakanlığı toplantıyı duyurdu, Kremlin de tarihi doğruladı. Üç liderin ilk kez aynı masada oturacağı görüşme, "stratejik istikrar diyaloğu" niteliği taşıyor.

Toplantıdan Ukrayna, İran ya da Kuzey Kore gibi güncel krizlerde bir anlaşma çıkması beklenmiyor. Görüşmenin ağırlık merkezinin nükleer silahlar olacağı belirtiliyor.

Trump, Şi ve Putin üçlü zirvesi ne zaman ve nerede yapılacak?

Üçlü görüşme 19 Kasım'da Çin'in Şıncın kentinde yapılacak. APEC Ekonomik Liderler Toplantısı aynı kentte 18-19 Kasım'da düzenleniyor. Görüşme zirvenin resmî programından ayrı, zirvenin kenarında gerçekleşecek.

Çin Dışişleri Bakanlığı toplantıyı "Çin-Rusya-ABD devlet başkanları görüşmesi" olarak duyurdu. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov da tarihi ve yeri teyit etti.

Toplantı nasıl gündeme geldi?

Fikir, ilk kez eylül ayında Kremlin kaynaklı açıklamalarla gündeme geldi. Rus basınında ve uluslararası haber kuruluşlarında, Putin'in Trump'la ekim ayındaki telefon görüşmesinde üçlü toplantı fikrini dile getirdiği aktarıldı. Peskov da liderlerin bu konuyu konuştuğunu doğruladı.

Çin ise toplantıyı hazırlamak için Rusya ve ABD ile temas hâlinde olduğunu açıkladı. Ardından üç başkentten de tarih teyidi geldi.

Üçlü zirvenin gündeminde ne var?

Diplomatik kaynaklara göre gündemin merkezinde nükleer silahlar var. Taraflar arasında nükleer silahların kontrolü, nükleer silahları yöneten sistemlerde yapay zekâ kullanımının sınırlandırılması ve nükleer bir savaşa karşı ortak duruş konuları tartışılıyor.

Bir ABD'li yetkili, Trump'ın İran'daki savaşı ve nükleer silahları gündeme getirmek istediğini, ancak toplantıdan bir anlaşma duyurulmasını beklemediklerini söyledi. Aynı yetkiliye göre Trump'ın Ukrayna konusunu açma planı yok. Çin ise henüz resmî bir gündem yayımlamadı.

Ukrayna ve Kuzey Kore neden gündem dışı?

Diplomatik kaynaklar, hazırlık toplantılarında Ukrayna Savaşı'nın ve Kuzey Kore'nin nükleer programının gündem dışı bırakıldığını belirtiyor. Çin, Ukrayna meselesinin ABD ile Rusya arasında, Kuzey Kore meselesinin ise ABD ile Kuzey Kore arasında ele alınması gerektiği görüşünde.

Nükleer konuda hangi anlaşmazlıklar var?

ABD, Rusya ile yürüttüğü nükleer silah sınırlama görüşmelerine Çin'in de dâhil olmasını istiyor. Pekin ise nükleer cephaneliğinin bu iki ülkeye göre sınırlı olduğunu savunarak bu talebe karşı çıkıyor.

Yapay zekânın nükleer komuta, kontrol ve iletişim sistemlerinde kullanılmasının yasaklanması konusunda tarafların bir mutabakata yakın olduğu aktarılıyor. Rusya ise askerî inisiyatifini kısıtlayacak bir komuta sınırlamasına itiraz ediyor.

Toplantıdan hangi ortak açıklama bekleniyor?

Üç ülkenin, BM Güvenlik Konseyi daimi beş üyesinin daha önce üzerinde uzlaştığı ifadeyi yinelemesi öngörülüyor. Bu ifade, "nükleer bir savaşın kazananı olmayacağı, bu nedenle yapılmaması gerektiği" şeklinde özetleniyor. Böyle bir açıklama, somut bir silah kontrol düzenlemesinden çok siyasi bir mesaj niteliği taşıyacak.

Putin ile Trump arasında ayrı bir görüşme olacak mı?

Kremlin yetkililerinin açıklamasına göre Rusya ve ABD, kenar görüşmelerde ayrı bir Putin-Trump bilateral buluşması konusunda henüz anlaşmaya varmadı. Gündemde yalnızca üçlü toplantı yer alıyor.

MQM-170 İHA ele geçirildi mi? Devrim Muhafızları iddiası
MQM-170 İHA ele geçirildi mi? Devrim Muhafızları iddiası
İçeriği Görüntüle

Toplantı neden "yeni Yalta" benzetmesiyle anılıyor?

Bazı yorumcular, üç büyük gücün aynı masada buluşmasını İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD, Sovyetler Birliği ve İngiltere'nin dünya düzenini şekillendirdiği Yalta Konferansı'na benzetiyor. Bazı analizlerde ise küresel yönetimin üç gücün iradesiyle şekillendiği bir "G3" düzeni ihtimali tartışılıyor.

Üç ülkenin stratejik öncelikleri ise birbirinden oldukça farklı. ABD ile Çin arasında tarifeler, teknoloji kısıtlamaları ve nadir toprak elementleri üzerinden rekabet sürüyor. Bu nedenle toplantının bir güç paylaşımı mutabakatına dönüşmesi kolay görünmüyor. Toplantı, sonuçlarından bağımsız olarak üç gücün stratejik istikrar için masaya oturduğu yakın dönemdeki ilk örnek olması bakımından sembolik önem taşıyor.

Görüşmeden somut bir sonuç çıkacak mı?

Yetkililerin açıklamalarına göre somut bir anlaşma beklenmiyor. En olası sonuç, nükleer savaşa karşı ortak bir mutabakat açıklaması ve yapay zekânın nükleer sistemlerde kullanımına dair bir ilke metni olarak görülüyor. Bunun dışındaki başlıklar toplantıdan sonra netleşecek.

Kaynak: AA