Birleşmiş Milletlerin yargı organı Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara (Rohingya) karşı soykırım suçu işlediğine hükmetti. Gambiya'nın 2019'da Myanmar aleyhine açtığı davada kararı bugün Lahey'deki Barış Sarayı'nda Divan Başkanı Yuji Iwasawa okudu. Divan, 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi'nin ihlal edildiği sonucuna vardı.

Divan, Myanmar güvenlik güçlerinin 2017'deki operasyonlarında binlerce sivili öldürdüğünü, cinsel şiddet uyguladığını ve Arakanlı Müslümanların evlerini yaktığını belirtti. Al Jazeera'nın aktardığına göre kararın okunması yaklaşık üç saat sürdü.

UAD Myanmar davasında ne karar verdi?

UAD, Myanmar'ın Arakan eyaletinin kuzeyinde 2017'de yürüttüğü "temizleme operasyonları" sırasında Arakanlı Müslüman topluluğa karşı soykırım işlediğine hükmetti. Divan, bu eylemlerin Soykırım Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerin ihlali olduğunu açıkladı. Uluslararası basına yansıyan bilgilere göre 15 yargıçtan dokuzu bu yönde oy kullandı.

Gazprom: Avrupa'nın gaz depoları tarihi düşük seviyede
Gazprom: Avrupa'nın gaz depoları tarihi düşük seviyede
İçeriği Görüntüle

Divan'ın gerekçesinde öldürme, ciddi bedensel ve zihinsel zarar verme ile topluluk içinde doğumları engellemeye yönelik tedbirler öne çıktı. Divan, delillerin bütününden güvenlik güçlerinin soykırım kastıyla hareket ettiği sonucuna varılabileceğini kaydetti.

Divan hangi tespitlerde bulundu?

AA'nın aktardığına göre Divan, Myanmar güvenlik güçlerinin 2017'de yaklaşık 10 bin kişiyi öldürdüğünü delillerle sabit gördü. Operasyonların özellikle Arakanlı Müslümanları hedef aldığı, yalnızca onların yerleşim yerlerinin boşaltılıp yakıldığı ve doğrudan infazlar yapıldığı belirtildi.

Divan ayrıca Arakanlı Müslüman köylerinin yaklaşık yüzde 40'ının yıkıldığını, bu bölgelere hızla başka toplulukların yerleştirildiğini ifade etti. Köylerin yıkılmasının topluluğa "dönecek yeriniz yok" mesajı verdiği vurgulandı.

Bu karar neden tarihi sayılıyor?

Al Jazeera'ya göre karar, UAD'nin 1945'teki kuruluşundan bu yana bir devleti soykırımdan sorumlu tuttuğu ilk karar oldu. UAD kararları kesindir ve temyize açık değildir.

Karar, soykırım suçunun yalnızca bireyler değil devletler bakımından da tespit edilebildiğini somut bir dava üzerinden ortaya koydu. Davanın 2022'de yargı yetkisi itirazlarının reddedilmesiyle esasa geçtiği, duruşmaların ise Ocak 2026'da yapıldığı biliniyor.

Myanmar'a hangi yükümlülükler getirildi?

Al Jazeera'nın aktardığına göre Divan, Myanmar'dan şiddet eylemlerine son vermesini, sorumluları soruşturup yargılamasını ve bu tür eylemlerin tekrarlanmayacağına dair güvence vermesini istedi. Karar ayrıca Arakanlı Müslümanların güvenli ve gönüllü dönüşünün sağlanmasını, ortak mülklerin iade edilmesi ya da yerine yenisinin verilmesini, kayıpların bulunmasına yardım edilmesini ve fiziksel ile psikolojik rehabilitasyon sağlanmasını içeriyor.

Divan tazminat miktarını belirlemedi. Myanmar'ın iki yıl içinde, yani Kasım 2028'e kadar bir plan sunması istendi.

Dava nasıl başladı?

Myanmar ordusu Ağustos 2017'de Arakan eyaletinin kuzeyinde operasyonlar başlatmıştı. Katliamların, tecavüzlerin ve köy yakmaların yaşandığı saldırıların ardından yüz binlerce Arakanlı Müslüman Bangladeş'e sığınmak zorunda kaldı. Bugün Bangladeş'in Cox's Bazar bölgesindeki kamplarda yaklaşık 1,2 milyon Arakanlı Müslümanın yaşadığı bildiriliyor.

Gambiya, İslam İşbirliği Teşkilatı adına 11 Kasım 2019'da UAD'de Myanmar aleyhine soykırım davası açtı. Myanmar süreç boyunca soykırım iddialarını reddetti ve güvenlik güçlerinin silahlı saldırılara karşılık verdiğini savundu. Yayın saatine kadar Myanmar'ın karara ilişkin bir açıklaması yansımadı.

Karar Gazze davasını nasıl etkileyebilir?

AA'ya göre UAD'nin Myanmar kararının, Güney Afrika'nın İsrail aleyhine Gazze nedeniyle açtığı soykırım davası için emsal oluşturması bekleniyor. Al Jazeera da kararın bu dava bakımından önemli sonuçlar doğurabileceğini yazdı. Ancak her davanın kendi delilleri ve hukuki değerlendirmesi üzerinden ilerlediğini not etmek gerekiyor.

Kararın uygulanması nasıl olacak?

UAD'nin kararlarını doğrudan uygulatacak bir mekanizması bulunmuyor. Gambiya, konuyu BM Güvenlik Konseyi'ne taşıyarak harekete geçilmesini isteyebilir. Kararın pratik etkisi, Myanmar'ın yükümlülükleri yerine getirip getirmeyeceğine ve uluslararası toplumun tutumuna bağlı olacak.

Kaynak: AA