ABD yönetiminin, eski Macaristan Başbakanı Viktor Orban'ı Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreterliği için aday olmaya teşvik ettiği ve bu görev için desteklediği iddia edildi. Wall Street Journal (WSJ) gazetesi 25 Ekim Pazar günü yayımladığı haberinde, üç ülkeden kaynaklara dayanarak Washington'ın Orban'ı Rusya ve Çin'le birlikte ortak aday olarak öne çıkarmayı planladığını öne sürdü. Gazeteye göre plan henüz kesinleşmedi ve nihai karar bekleniyor.
Orban'ın BM Genel Sekreterliği adaylığı iddiası nedir?
WSJ'nin haberine göre ABD'li yetkililer, Orban'ı BM Genel Sekreterliği için aday olmayı düşünmeye teşvik etti. Haberde, ABD'nin Çinli ve Rus muhataplarına bu görev için "Orban gibi birini" istediklerini ilettiği, iki ülkenin de bu fikre olumlu yaklaştığı ileri sürüldü. Orban'ın bu şekilde ABD, Rusya ve Çin'in ortak adayı olmasının planlandığı belirtildi.
Gazete, adaylık fikrinin üç başkentteki aday görüşmelerinde Orban'ın adının defalarca geçmesi üzerine şekillendiğini yazdı. Rusya ve Çin ise konuya ilişkin kamuoyu önünde herhangi bir taahhütte bulunmadı.
Viktor Orban adaylık konusunda ne dedi?
Orban, iddialarla ilgili açıklama yapmadı. WSJ'ye göre ABD'li yetkililer ilk olarak Orban'ın bu göreve ilgi duyup duymadığını yokladı. Haberde Orban'ın fikre ilgi gösterdiği ancak temkinli davrandığı, kazanma şansının yüksek olduğuna inanmadığı sürece yarışa girmeyeceği aktarıldı. Orban'ın henüz resmî olarak aday gösterilmediği de vurgulandı.
Trump yönetimi Orban'ı neden destekliyor?
WSJ, Orban'ı "MAGA muhafazakârlarının hayalindeki aday" olarak nitelendirdi. Gazete bu nitelendirmeye gerekçe olarak Orban'ın kitlesel göçe ve liberal sivil toplum kuruluşlarına karşı tutumunu ve Avrupa Birliği ile sık sık yaşadığı anlaşmazlıkları gösterdi. Haberde görüşüne yer verilen bir ABD'li yetkili, Orban'ın BM'deki yerleşik düzene meydan okuyacak ideolojik kararlılığa sahip olduğunu savundu.
ABD Başkanı Donald Trump, nisan ayındaki Macaristan seçimlerinde Orban'ı açıkça desteklemişti. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de seçim sürecinde Orban için kampanyaya katılmıştı.
Orban'ın adaylığı ne zaman açıklanabilir?
WSJ'nin kaynaklarına göre olası bir adaylık açıklaması, ABD'de 3 Kasım'da yapılacak ara seçimlerin sonrasına bırakılacak. Gazete, Orban'ın yarışa girmesi hâlinde Trump ve Vance'in desteklerini sürdürmesinin beklendiğini yazdı. Resmî bir adaylık için Orban'ın bir üye devlet tarafından aday gösterilmesi gerekiyor.
Orban Güvenlik Konseyi'nde yeterli oyu alabilir mi?
WSJ'nin aktardığına göre bir ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi, fikrin "gerçek dışı" görünebileceğini ancak Orban'ın Güvenlik Konseyi'nin 15 üyesinden 8'inin desteğini "rahatlıkla" alabileceğini, 10 oya ulaşmanın da mümkün olduğunu ileri sürdü. Bir adayın Konsey'den tavsiye kararı çıkarabilmesi için en az 9 olumlu oy alması ve beş daimi üyeden hiçbirinin veto kullanmaması gerekiyor.
Haberde, veto yetkisine sahip İngiltere ve Fransa'nın adaylığa karşı çıkabileceği, ancak iki ülkenin genel olarak veto kullanmakta temkinli davrandığı belirtildi. Londra ve Paris konuya ilişkin henüz kamuoyu önünde bir tutum açıklamadı.
Viktor Orban neden "eski başbakan"?
Orban, 12 Nisan 2026'da yapılan Macaristan genel seçimlerinde iktidarı kaybetti. Péter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi oyların yaklaşık yüzde 53'ünü alarak parlamentoda üçte iki çoğunluk elde etti. Orban'ın Fidesz-KDNP ittifakı ise yüzde 38 civarında kaldı. Orban yenilgiyi kabul ederek Magyar'ı tebrik etti. Böylece 2010'dan bu yana kesintisiz süren 16 yıllık iktidarı sona erdi. Orban daha önce 1998-2002 döneminde de başbakanlık yapmıştı.
BM Genel Sekreteri nasıl seçiliyor?
BM Şartı'nın 97. maddesine göre genel sekreter, Güvenlik Konseyi'nin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından atanıyor. Süreçte Konsey önce adaylar arasında gayriresmî kamuoyu yoklamaları (straw poll) yapıyor. Konsey üyeleri bu gizli oylamalarda her aday için "teşvik ediyorum", "teşvik etmiyorum" ya da "görüşüm yok" seçeneklerinden birini işaretliyor. Uzlaşı sağlanan aday, Genel Kurul'un onayına sunuluyor.
Guterres'in görev süresi ne zaman doluyor?
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in ikinci görev dönemi 31 Aralık 2026'da sona erecek. Yeni genel sekreterin 1 Ocak 2027'de göreve başlaması öngörülüyor. Bu takvim nedeniyle Güvenlik Konseyi'nin önümüzdeki haftalarda bir isimde uzlaşması gerekiyor.
BM Genel Sekreterliği yarışında kimler var?
Güvenlik Konseyi'nin yarışla ilgili ilk kamuoyu yoklaması 30 Temmuz'da yapıldı. Basına yansıyan sonuçlara göre BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD) Genel Sekreteri Kosta Rikalı Rebeca Grynspan, yoklamaların büyük bölümünde ilk sırada yer aldı. Grynspan, 16 Ekim'deki altıncı yoklamada 9 "teşvik" oyu aldı ancak 5 "teşvik etmeme" oyuyla karşılaştı. Bu oylardan ikisinin daimi üyelerden geldiği bildirildi.
Yarışta Grynspan'ın yanı sıra Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, Guyanalı diplomat Carolyn Rodrigues-Birkett, Senegal'in eski Cumhurbaşkanı Macky Sall, María Fernanda Espinosa, Olara Otunnu ve Ivonne A-Baki gibi isimler bulunuyor. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) de 21 Ekim'de eski BM Daimi Temsilcisi Lana Nusseibeh'i aday gösterdi. Şu ana kadar hiçbir aday, Konsey tavsiyesi için gereken desteği veto riski olmadan toplayamadı.
