Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI), artan askeri harcamaların küresel kalkınma ve insani yardım bütçelerini baskı altına aldığını, bunun da yoksulluğu ve gıda krizlerini derinleştirdiğini bildirdi. Enstitü, "Düşen kalkınma yardımları kıskacında artan askeri harcamalar" başlıklı yeni raporunu 27 Ekim 2026'da yayımladı. Raporda, donör ülkelerin savunmaya öncelik vermesi nedeniyle resmî kalkınma yardımları ile gerçek insani ihtiyaçlar arasındaki uçurumun tehlikeli biçimde büyüdüğü uyarısı yapıldı.
Küresel askeri harcamalar ne kadar oldu?
SIPRI verilerine göre küresel askeri harcamalar 2025'te 2,9 trilyon dolara ulaştı. Bu tutar dünya Gayri Safi Yurt İçi Hasılası'nın (GSYH) yüzde 2,5'ine denk geliyor ve enstitünün kayıtlarındaki en yüksek düzey olarak kayda geçti. SIPRI'nin nisan ayında yayımladığı yıllık verilere göre, harcamalardaki artış 2025'te reel olarak yüzde 2,9 oldu. Bir önceki yıl bu oran yüzde 9,7'ydi. Artışın yavaşlamasında ABD'nin askerî yardım harcamalarını kısması etkili oldu.
Kalkınma yardımları neden geriliyor?
Raporda, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) verilerine dayanılarak resmî kalkınma yardımlarının 2021'den bu yana istikrarlı biçimde gerilediği vurgulandı. SIPRI, düşüşün 2021'de başladığını ancak Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında Ukrayna'ya yapılan yoğun yardımların ve mülteci ağırlama maliyetlerinin bu tabloyu geçici olarak perdelediğini belirtti. Yani yardım rakamlarındaki gerçek erime bir süre görünmedi.
Yardım kesintileri en çok hangi alanları etkiledi?
Rapora göre donör ülkeler insani bütçelerde en büyük kesintiyi ekonomik altyapı ve sağlık alanlarında yaptı. Bu alanlar, yoksul ülkelerde hem üretim kapasitesini hem de temel hizmetlere erişimi doğrudan etkiliyor. SIPRI, bu nedenle kesintilerin yapısal yoksulluğu ve gıda güvensizliğini besleyen başlıca unsurlar arasında yer aldığını ifade etti.
Avrupa'da hangi ülkeler incelendi?
Raporda Almanya ve Birleşik Krallık gibi Avrupa ülkelerine yönelik vaka analizlerine de yer verildi. SIPRI'nin nisan ayı verilerine göre Avrupa'daki askeri harcamalar 2025'te yüzde 14 artarak 864 milyar dolara çıkmıştı. Yeni rapor, bu artışın bazı hükümetlerde yardım bütçelerinden yapılan kesintilerle birlikte yürüdüğüne dikkat çekiyor.
Kesintiler askeri bütçeler karşısında ne kadar yer tutuyor?
SIPRI'ye göre hükümetler, yardım kesintilerini askerî bütçeleri artırmak için bir zorunluluk olarak sunuyor. Ancak yardımlardan kısılan tutarlar, devasa askerî harcamaların yanında oldukça marjinal kalıyor. Başka bir deyişle, savunma bütçelerinin finansmanı büyük ölçüde yardım kesintilerine bağlı değil, ama bu kesintilerin insani sonuçları ağır olabiliyor.
2028'de finansman açığı ne kadar olabilir?
Raporda, çatışmalar ve doğal afetler gibi etkenler hesaba katıldığında 2028'e kadar küresel kalkınma ve insani yardım ihtiyacının 326 milyar dolara ulaşabileceği tahmin edildi. Bu durum, 179 milyar dolarlık bir finansman açığı anlamına geliyor. SIPRI'nin hesabına göre bu açık, tek başına 2028 için öngörülen toplam yardım taahhütlerinden bile büyük.
Finansman açığı nasıl kapatılabilir?
SIPRI, askeri harcamalara aktarılan ek kaynakların yalnızca küçük bir kısmıyla bu yardım açığının tamamen kapatılabileceğine dikkat çekti. Enstitü, askeri kapasitelerin tek başına küresel güvenliği garanti edemeyeceğini savundu. Raporda kalkınma yardımlarının da güvenliğin tamamlayıcı bir unsuru olarak ele alınması gerektiği belirtildi.
