ABD'de 3 Kasım'daki ara seçimlerde Demokratların Kongre'nin hem Temsilciler Meclisi'nde hem de Senato'da çoğunluğu kazanması, Başkan Donald Trump'ın görev süresinin kalan iki yılında bütçeden savaş yetkilerine kadar birçok alanda daha sıkı bir denetimle karşılaşabileceği anlamına geliyor. Cincinnati Üniversitesi'nde siyaset bilimi doktora adayı Bekir İlhan'ın Anadolu Ajansı için kaleme aldığı analize göre Kongre'nin etkisi üç temel yetkiye dayanıyor: harcamalar, atamalar ve azil süreci. Aynı analiz, çoğunluğun Trump'ı otomatik olarak etkisiz bırakmayacağını da vurguluyor.
Seçim sonuçlarına ilişkin haberlerde Demokratların iki meclisteki üstünlüğü kabul ediliyor, Trump'ın da sonucu kabul ettiği aktarılıyor. Bazı yarışlar ise ilk raporlarda hâlâ sayım aşamasındaydı. Senato'daki kesin sandalye sayısı kaynaklara göre farklılık gösterdiği için bu haberde rakam verilmedi.
Demokratların Kongre çoğunluğu Trump'ı nasıl sınırlayabilir?
İlhan'a göre Kongre'nin elindeki en önemli araçlar federal harcamalar üzerindeki anayasal yetki, Senato'nun üst düzey atamaları onaylama yetkisi ve Temsilciler Meclisi'nin azil süreci başlatma yetkisi. Bu araçlar, yönetimin bütçe taleplerini, kabine ve milli güvenlik atamalarını ve siyasi gündemini doğrudan etkileyebilir.
Kongre, Trump'ın bütçe ve savaş harcamalarını durdurabilir mi?
Analize göre Demokratlar, İran'a yönelik operasyonlar için ek savaş bütçelerini reddedebilir ve savunma ödeneklerine kısıtlayıcı hükümler ekleyebilir. Bu, başkomutanlık yetkisini ortadan kaldırmaz. Ancak savaşın finansmanını, operasyonel sürdürülebilirliğini ve siyasi maliyetini etkileyerek yönetimin hareket alanını önemli ölçüde daraltabilir.
Savaş Yetkileri Kararı İran operasyonlarını nasıl etkileyebilir?
Savaş Yetkileri Kararı (War Powers Resolution), Kongre onayı olmadan sürdürülen askeri operasyonlara karşı yasal girişim yolu açıyor. Uluslararası basında yer alan haberlere göre İran savaşına ilişkin benzer kararlar seçim öncesinde de Kongre'de oylanmış, Senato'daki oylamalardan biri çok az farkla sonuçsuz kalmıştı. Haberlerde Trump'ın bu tür kararlara veto tehdidiyle karşılık verebileceği de belirtiliyor.
Kongre komiteleri hangi yetkileri kullanabilir?
İlhan'a göre komiteler soruşturma açma, ifade alma ve belge talep etme yetkileriyle Trump yönetiminin savaş stratejisini, hukuki gerekçelerini ve maliyetlerini sorgulayabilir. Bu yetkiler, Demokratların sert bir çizgi izlemesi hâlinde başta Trump olmak üzere hükümetteki birçok ismi hedef alan soruşturmaların da önünü açabilir.
Üst düzey atamalar Senato'da engellenebilir mi?
Senato'daki çoğunluk, başkanın kabine ve milli güvenlik alanındaki atamalarını geciktirme veya reddetme imkânı veriyor. İlhan, bunun Trump'ın kadro tercihlerini zorlaştıracak bir pazarlık kozu olarak kullanılabileceğini belirtiyor.
Trump hakkında azil süreci başlatılabilir mi?
Temsilciler Meclisi azil sürecini başlatabilir. Ancak Senato'da görevden alma için gereken üçte iki çoğunluk bulunmadığı için Trump'ın görevden alınması İlhan'a göre zayıf bir ihtimal. Yine de sürecin siyasi baskı aracı olarak gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.
Trump'ın elinde hangi karşı araçlar var?
Başkanın veto yetkisi, Senato'daki filibuster uygulaması ve mevcut yürütme yetkileri Demokratların hareket alanını sınırlıyor. Bir vetoyu aşmak için her iki mmecliste üçte iki çoğunluk gerekiyor; bu da Cumhuriyetçilerden destek almadan mümkün görünmüyor. İlhan ayrıca Trump'ın Cumhuriyetçi Parti üzerindeki siyasi etkisine dikkat çekiyor.
Demokratlar kendi aralarında birlik içinde mi?
Analize göre Demokratlar Trump söz konusu olduğunda birlik görüntüsü verse de dış politika, güvenlik ve bütçe gibi başlıklarda kendi içlerinde görüş ayrılıkları yaşıyor. Yeni seçilen bazı temsilcilerin parti yönetimiyle zaman zaman ters düşen söylemleri de dikkat çekiyor. İlhan'a göre Demokratların Kongre gücünü ne kadar sert kullanacağı, önümüzdeki iki yılın seyrini belirleyecek.
Önümüzdeki iki yıl nasıl geçebilir?
İlhan, iç ve dış politika başlıklarının sürekli bir müzakere ve pazarlık konusuna dönüşeceğini, birbirinden bağımsız görünen meselelerin birbirine bağlanabileceğini öngörüyor. Bir alanda Kongre baskısı kurulurken başka alanlarda taviz alınabileceğini, bunun da Demokratlara yalnızca sınırlama değil, politikaları şekillendirme imkânı da sağlayabileceğini belirtiyor. Analizin vardığı sonuç ise net: Demokratların çoğunluğu Trump'ın hareket alanını otomatik olarak daraltmıyor, ancak yönetimi daha zorlu bir müzakere dönemine sokuyor.
