Bilim insanları, Brezilya'da bulunan yaklaşık 115 milyon yıllık Aratasaurus museunacionali fosilinde kana ait moleküler izler tespit etti. Avustralya ve farklı ülkelerden araştırmacıların yürüttüğü çalışmanın sonuçları, ABD Ulusal Bilimler Akademisi Bildirileri (PNAS) dergisinde yayımlandı. Bulgular, kırmızı kan hücresi olduğu değerlendirilen yapılarda elde edildi.
Dinozor kanı gerçekten bulundu mu?
Araştırmacılar, dinozorun uzuv kemiklerinde kanda oksijen taşıyan hemoglobin proteininin yapısında yer alan bir molekülün (hem) izlerini belirledi. Bulunan şey canlı doku ya da sıvı hâlinde kan değil, milyonlarca yıl içinde kimyasal değişime uğramış moleküler kalıntılar. Ekip, molekülün zaman içinde değişmiş türevlerini fosil kemiğinden alınan örneklerde saptadı.
Araştırmacılar bu izleri nasıl buldu?
Ekip, karmaşık sıvı karışımlarındaki bileşenleri ayırmaya, tanımlamaya ve miktarlarını belirlemeye yarayan yüksek performanslı sıvı kromatografisi ve kütle spektrometrisi yöntemlerini kullandı. Bu yöntemler, çok küçük miktardaki moleküllerin kimyasal yapısının ayrıntılı biçimde belirlenmesini sağlıyor. Çalışmanın başında Avustralya'daki Curtin Üniversitesi'nden Kliti Grice'in bulunduğu bildirildi.
Bulunan izler dinozora mı ait, çevreden mi bulaştı?
Bu, çalışmanın en kritik sorusu. Araştırmacılar, fosilin çevresindeki kayaçlarda klorofil ve bakteriyoklorofil kaynaklı farklı moleküler izlere rastladı. Kemikte bulunan kan izleri ile kayaçtaki izlerin birbirinden ayrışması, kan bileşenlerinin dış kaynaklı kirlenmeden ziyade dinozora ait olabileceği fikrini destekliyor. Araştırmacılar bunu kesin hüküm olarak değil, destekleyen bir bulgu olarak sunuyor.
Kırmızı kan hücresi olduğu düşünülen yapılarda ne var?
Araştırmacılar, kırmızı kan hücresi olduğu düşünülen yapıların içinde demir, azot ve karbon elementlerini tespit etti. Bu yapılarda bulunan minerallerin biyolojik moleküllerin korunmasına katkıda bulunmuş olabileceği ifade edildi. Yani mineraller, moleküllerin milyonlarca yıl dayanmasında rol oynamış olabilir.
Aratasaurus museunacionali hangi dinozor?
Aratasaurus museunacionali, Brezilya'da bulunan etçil bir dinozor türü. Çalışmada, bu türe ait fosilin uzuv kemikleri incelendi. Fosilin yaşı yaklaşık 115 milyon yıl olarak belirtiliyor; bu, Erken Kretase dönemine denk geliyor.
Bu bulgu neden önemli?
Araştırmacılara göre bulgular, milyonlarca yıllık fosillerde özgün biyolojik moleküllerin korunabileceğine dair güçlü kanıtlar sunuyor. Bu durum, dinozorların fizyolojik özelliklerinin moleküler düzeyde araştırılması için yeni imkânlar yaratabilir. Örneğin kan bileşenlerine ilişkin veriler, ileride bu hayvanların metabolizması hakkında ipuçları verebilir.
Bilim dünyasında temkinli yaklaşım var mı?
Bu tür bulgular alanda her zaman tartışma yaratıyor. Konuya ilişkin uluslararası haberlerde, çalışma ekibinden Grice'in bulguların dinozora ait bozulmamış genetik materyal anlamına geldiği yönünde yorumlanmaması gerektiği konusunda uyardığı, alanın tanınmış isimlerinden Mary Schweitzer'in ise yapıların şeklinin dinozor kırmızı kan hücrelerinin yapısına uyup uymadığını sorguladığı aktarıldı. Dolayısıyla bulgular, dinozor fizyolojisine dair önemli bir adım olarak görülse de bilimsel doğrulama ve tartışma süreci sürüyor.
