Koç Holding ile Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü (OGM) işbirliğiyle geliştirilen yapay zeka tabanlı yangın erken uyarı projesi FireAId, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) uluslararası bir panelde ele alındı. Sistem; meteorolojik koşullar, bitki örtüsü, coğrafi veriler ve geçmiş yangın kayıtları dahil 400'den fazla değişkeni analiz ederek yangın risklerini önceden saptıyor. Koç Holding'in açıklamasına göre proje, ilk kez bir pilot uygulama olarak başlayıp bugün Türkiye genelinde kullanılıyor.

FireAId nedir?

FireAId, orman yangını riskini tahmin etmek ve müdahale kararlarını desteklemek için geliştirilen yapay zeka tabanlı bir karar destek sistemi. Koç Holding'in açıklamasına göre yazılım, KoçDigital'in analitik yetkinlikleriyle destekleniyor. Yüksek riskli bölgelerin belirlenmesi, devriye planlaması ve yangın anında sahadaki ekiplerin yönlendirilmesi gibi süreçlerde karar vericilere rehberlik ediyor.

ASELSAN EJDERHA 51 dronu nasıl etkisiz hale getirdi?
ASELSAN EJDERHA 51 dronu nasıl etkisiz hale getirdi?
İçeriği Görüntüle

COP31'deki panelde neler konuşuldu?

Panel, Koç Holding'in COP31 Küresel İş Ortaklığı çerçevesinde Türkiye Pavilyonu'nda düzenlendi. "Tahminden Korumaya: Yapay Zeka ile Orman Yangınlarına Karşı Dirençlilik" başlıklı oturumda yapay zeka, uydu verileri ve ileri analitik araçlarıyla yangın risklerinin önceden öngörülmesi, erken uyarı mekanizmalarının güçlendirilmesi ve afet hazırlığı tartışıldı.

Oturumun moderatörlüğünü Koç Holding Sürdürülebilirlik Koordinatörü Ebru Tüzecan üstlendi. Panele şu isimler konuşmacı olarak katıldı:

- KoçDigital Genel Müdürü Evren Dereci

- Orman Genel Müdür Yardımcısı Kenan Akduman

- İspanya merkezli Pau Costa Derneği Genel Direktörü Jordi Vendrell

- Fundacao SOS Mata Atlantica İletişim ve Mobilizasyon Direktörü Afra Balazina

FireAId nasıl çalışıyor?

Akduman'a göre sistemin en önemli farkı, değerlendirilen parametre sayısındaki artış. Daha önce ağırlıklı olarak sıcaklık, nem ve rüzgar verilerine bakıldığını belirten Akduman, artık çok daha fazla parametrenin analiz edilebildiğini söyledi.

Akduman, yangının büyüme ve yayılma potansiyelini önceden belirlemenin asıl hedef olduğunu vurguladı. Bölgedeki ağaç örtüsünün yaşı ve sıklığı, arazinin topografik yapısı, eğimi ve bakısı yangının ilerleyişini doğrudan etkiliyor. Yeni sistemle bu faktörler birlikte değerlendiriliyor.

Proje nasıl ortaya çıktı, ne zaman kullanıma girdi?

Dereci, projenin 2021'de Türkiye'de yaşanan büyük orman yangınlarının ardından somut bir ihtiyaçtan doğduğunu anlattı. Sistem önce Akdeniz ve Ege bölgelerinde seçilen illerde pilot olarak uygulandı, 2023'te Türkiye genelinde kullanıma sunuldu. Dereci, "Bu süreç, bir teknoloji projesi olarak başlamadı. Çok gerçek bir sorundan doğdu." dedi.

Dünya Ekonomik Forumu (WEF) da projeyi Davos Zirvesi'nde örnek uygulama olarak gösterdi. Proje, kamu ve özel sektör işbirliğinin teknoloji alanındaki başarılı modelleri arasında anılıyor.

Türkiye'de orman yangınları neden artıyor?

Akduman, iklim değişikliğinin orman ekosistemleri ve yangınla mücadele koşulları üzerindeki etkisine dikkati çekti. Verdiği rakamlara göre Türkiye'de 2005-2015 döneminde yılda ortalama 2 bin orman yangını çıktı. Son 10 yılda ise yıllık yangın sayısı 3 binin üzerine yükseldi.

Akduman ayrıca dünyada orman yangınlarıyla mücadele için yaklaşık 600 farklı teknolojinin kullanıldığını söyledi. Türkiye'nin gelişmeleri yakından takip ettiğini ve farklı ülkelerin deneyimlerinden yararlandığını belirtti.

FireAId'in bir sonraki aşaması ne olacak?

Dereci'ye göre sonraki aşamada yangınların ilk kritik saatlerinde nasıl yayılabileceğini öngörmeye yönelik çalışmalar yürütülüyor. Kaliforniya Üniversitesi San Diego'nun da aralarında bulunduğu uluslararası ortaklarla yangın yayılım modellemesi üzerinde çalışıldığını söyledi. Dereci, projenin farklı ülkelere uyarlanabilecek bir yapıda olduğunu da ekledi.

Bakanlıkla birlikte günlük verilerden neredeyse gerçek zamanlı verilere geçişin de denendiğini belirten Dereci, bunun nedenini şöyle açıkladı: Yangın koşulları rüzgar, nem ve sıcaklık gibi faktörlere bağlı olarak saatler içinde değişebiliyor. Dereci, "Risk haritası ancak insanlar onu kullandığında faydalı olabilir." ifadesini kullandı.

Risk haritası yangını önlemeye yeter mi?

Tüzecan'a göre yetmiyor. Tüzecan, "Risk haritası tek başına orman yangınlarını önlemiyor, korumaya da ihtiyacımız var. Kurumlar birlikte hareket ettiğinde, insanlar verilere gerçekten güvendiğinde, toplumlar güvenli uygulamaları benimsediğinde ve ülkeler işbirliği yaptığında, ormanları yangınlardan korumak mümkün olabilir." dedi.

Uluslararası konuklar yapay zeka ve deneyim paylaşımı hakkında ne söyledi?

Pau Costa Derneği Genel Direktörü Vendrell, yapay zekanın verilerin düzenlenmesi ve karşılaştırılmasında önemli imkanlar sunduğunu söyledi. Ancak verilerin doğru yorumlanması için sahadaki operasyonel deneyimin büyük önem taşıdığını vurguladı. Vendrell, her büyük orman yangınının farklı bölgeler ve ülkeler arasında ortak öğrenme fırsatına dönüştürülmesi gerektiğini belirtti.

Fundacao SOS Mata Atlantica'dan Balazina ise Atlantik Ormanları'nın dünyanın biyolojik çeşitlilik açısından en zengin bölgelerinden biri olduğunu söyledi. Bölgedeki çok sayıda bitki ve hayvan türünün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu kaydetti.

Kaynak: AA