İran Meclisi Güvenlik Komisyonu üyesi Ahmed Behşayeş Erdestani, İran ile ABD arasında Katar veya Türkiye'de doğrudan müzakere yapılmasının ihtimal dahilinde olduğunu söyledi. İran basınına yansıyan açıklamasında Erdestani, mevcut koşullarda müzakerenin tek yol olduğunu belirtti. Erdestani ayrıca Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'ndan (NPT) ayrılma tartışmasına da değindi.
Erdestani ne dedi?
Erdestani, bütün savaşların sonunda müzakereyle bitmesi gerektiğini savundu. "Ne savaş ne de müzakere durumuna son vermeliyiz." diyen Erdestani, doğrudan görüşmenin Katar veya Türkiye'de yapılabileceğini söyledi. Açıklama, İran basınına yansıyan haberlere dayanıyor. Bir görüşme tarihi ya da resmî bir takvim verilmedi.
Doğrudan müzakere için resmî bir takvim var mı?
Şu an açıklanmış bir takvim yok. Erdestani'nin sözleri bir milletvekilinin değerlendirmesi niteliğinde ve hükümetin resmî tutumunu yansıtmıyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin, mevcut aşamada ABD'li yetkililerle doğrudan görüşme planlanmadığını söylediği aktarılıyor. Arakçi'ye göre Katar ve Pakistan arabuluculuk faaliyetlerini sürdürüyor. Görüşmelerin doğrudan mı dolaylı mı yürütüleceği ise İran'ın şartlarının kabul edilip edilmemesine bağlı olacak.
Katar'ın arabuluculuğunda ne aşamada?
Katar basınına dayanan haberlere göre Katarlı yetkililer Tahran'da 12 saati aşan görüşmeler yaptı. Aynı haberlerde ABD ve İran'ın karşılıklı güven artırıcı adımlar atması için bir formül üzerinde çalışıldığı öne sürüldü. Bu formül, İran'ın BM denetçilerine nükleer tesislere erişim izni vermesi ve ABD'nin buna karşılık bazı yaptırımları hafifletmesi üzerine kurulu. Bu iddialar taraflarca doğrulanmış değil. Washington'ın da şu aşamada Tahran'la doğrudan bir müzakere süreci bulunmadığını belirttiği aktarılıyor.
Türkiye'nin müzakerelerdeki rolü ne?
Türkiye, Erdestani'nin saydığı olası görüşme mekânlarından biri. Ancak Türkiye'nin arabulucu mu, ev sahibi mi, yoksa destekleyici bir taraf mı olacağı belli değil. Türkiye'nin ev sahipliği konusunda Ankara'dan ya da Tahran'dan resmî bir açıklama yapılmadı.
NPT'den ayrılma tartışması nedir?
Erdestani, zaman zaman İran kamuoyunda gündeme gelen NPT'den ayrılma meselesinin uluslararası alanda yanlış bir izlenim yarattığını söyledi. "Bu mesele uluslararası arenada İran'ın nükleer silah üretmeye yöneldiği izlenimini meydana getiriyor." dedi. Al Jazeera'nın 31 Ekim tarihli haberine göre İranlı milletvekilleri son günlerde NPT'den çıkış çağrılarını yineledi. Aynı habere göre Meclis'e bu yönde birden fazla öneri sunuldu. Meclis'in çıkışı resmen onayladığına dair bir bilgi yok. Ülkenin üst yönetimi de bu çağrılara kamuoyu önünde yanıt vermedi.
İran nükleer silah üretmek istediğini söylüyor mu?
Haberlere göre İranlı yetkililer nükleer silah geliştirme planları olmadığını savunuyor. Buna karşılık ABD, Tahran'ın nükleer silaha sahip olmayacağına dair güvence istiyor. Eleştirenler ise savaş koşullarında NPT'den ayrılmanın fiilen nükleer silah arayışı anlamına geleceğini savunuyor. Erdestani'nin açıklaması, Meclis içinde bu konuda farklı görüşlerin bulunduğunu gösteriyor.
