ABD Dışişleri Bakanlığı, İran'a taşınabilir hava savunma sistemi (MANPADS) temin edilmesine yardımcı olduğu öne sürülen iki kişi ile bir şirkete yaptırım uyguladı. Yaptırım listesine Belarus merkezli Armory Alliance'ın Üst Yöneticisi Mohammed Ali Tolibov, Nijerya merkezli Vanguard Tactical Supply Limited ve Rusya merkezli Alisher Domullodzhanov alındı. Karar, ABD basınındaki haberlere göre 4 Kasım 2026 Çarşamba günü duyuruldu.
Dışişleri Bakanlığı, kararın Tahran yönetiminin askeri envanterini yeniden oluşturmak için kullandığı kanalları daraltmayı ve üçüncü ülkelerdeki aracılar ile tedarikçiler için riskleri artırmayı hedeflediğini belirtti.
ABD İran'a MANPADS tedariki nedeniyle kime yaptırım uyguladı?
Yaptırım listesinde üç isim yer alıyor:
- Mohammed Ali Tolibov: Belarus merkezli Armory Alliance şirketinin Üst Yöneticisi (CEO)
- Vanguard Tactical Supply Limited: Nijerya merkezli şirket
- Alisher Domullodzhanov: Rusya merkezli kişi
Üç ismin üç farklı ülkede (Belarus, Nijerya ve Rusya) bulunması, ağın sınır ötesi işlediği iddiasını öne çıkarıyor.
Yaptırım uygulananlar hangi suçlamayla karşı karşıya?
ABD'nin açıklamasına göre söz konusu ağ, İran'a Çin menşeli MANPADS tedarik etmeye çalıştı. Bu girişimde, son kullanıcıların kimliğine ilişkin yanıltıcı bilgilere ve sahte son kullanıcı belgelerine başvurulduğu savunuldu. Bunlar ABD tarafının iddiaları olup bağımsız bir kaynaktan doğrulanmış değil. Yaptırım uygulanan kişi ve şirketlerin iddialara ilişkin açıklaması bulunmuyor.
MANPADS nedir?
MANPADS, omuzdan atılan ve tek bir kişi ya da küçük bir ekip tarafından taşınıp kullanılabilen hava savunma füze sistemlerinin genel adıdır. Alçak irtifada uçan uçak ve helikopterlere karşı kullanılır. Taşınabilir olmaları nedeniyle denetimi zor silahlar arasında sayılıyor.
Armory Alliance daha önce de yaptırım listesinde miydi?
Evet. ABD Hazine Bakanlığı, Armory Alliance'ı 8 Mayıs 2026'da E.O. 13382 kapsamında yaptırım listesine almıştı. ABD'li yetkililer şirketin Çinli firmalar ile İran hükümeti arasında aracılık yaptığını ve yüzlerce yerden havaya füzenin alımına aracılık ettiğini öne sürüyor. Son karar, bu şirketin Üst Yöneticisi Tolibov'u da kapsıyor.
Yaptırımlar hangi yasal dayanağa göre uygulandı?
ABD basınındaki haberlere göre üç hedef, İran'ın konvansiyonel silah ticaretiyle bağlantılı kişi ve kuruluşları kapsayan 13949 sayılı Başkanlık Kararnamesi (E.O. 13949) uyarınca listeye alındı. Bu dayanak, Dışişleri Bakanlığının açıklamasından doğrudan teyit edilmedi.
Yaptırımların pratik sonucu ne olacak?
ABD yaptırımları genel olarak şu sonuçları doğuruyor:
- Listedekilerin ABD yargı yetkisi altındaki mal varlığı ve hesapları donduruluyor.
- ABD vatandaşları ve ABD'deki şirketler, bu kişi ve kuruluşlarla iş yapamıyor.
- Aynı kısıtlamalar, hedeflerin yüzde 50 ve üzerinde sahibi olduğu şirketleri de kapsıyor.
Bu kısıtlar, yaptırım listesindeki isimlerin uluslararası bankacılık sistemine erişimini zorlaştırıyor. Ayrıca bu isimlerle çalışan üçüncü taraf şirketler için de risk oluşturuyor.
ABD İran'a yönelik silah tedarik ağlarına daha önce yaptırım uyguladı mı?
Evet. ABD basınındaki haberlere göre bu karar, İran'ın silah tedarik zincirlerini hedef alan bir dizi adımın parçası. Daha önce 8 Mayıs, 10 Haziran ve 15 Temmuz 2026'da benzer yaptırım turları açıklanmıştı. Dışişleri Bakanlığı, İran ordusu ve Devrim Muhafızları'nı silahlandıran ağları ifşa etmeyi ve rejimin istikrarı bozucu faaliyetlerini besleyen kaynakları engellemeyi sürdüreceğini belirtti.
