İsrail'de 27 Ekim'de yapılan genel seçimlerde iktidar ve muhalefet bloklarından hiçbiri net bir üstünlük sağlayamadı. İsrailli siyasi uzman Vedi Ebu Nassar, AA muhabirine yaptığı açıklamada bu tablonun ülkeyi, muhalefetin Filistinlileri temsil eden partilerle koalisyon kurması ve yeniden seçim ihtimalinin de aralarında olduğu beş olası senaryoyla karşı karşıya bıraktığını söyledi. Ebu Nassar'a göre siyasi kriz, Meclisin 4 yıllık görev süresi dolmadan yapılacak yeni bir seçime kadar sona ermeyebilir.
İsrail seçimlerinde ilk sonuçlar ne gösteriyor?
27 Ekim'deki parlamento seçiminin ardından açıklanan ilk sonuçlara göre Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki iktidar bloku 53 sandalye kazandı. Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet bloku ise 48 sandalyede kaldı.
İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Ortak Arap Listesi ile Birleşik Arap Listesi toplam 19 sandalye elde etti. Bu rakam, Arap partilerinin Mecliste şimdiye kadarki en yüksek temsil düzeyi olarak aktarıldı.
İsrail'de hükümet nasıl kurulacak?
Ebu Nassar'ın anlattığına göre resmî seçim sonuçlarının gelecek hafta açıklanmasının ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, hükümeti kurmakla görevlendireceği milletvekilini belirlemek için seçimi kazanan partilerle istişarelere başlayacak.
Ebu Nassar, Netanyahu'nun bu görevi ilk alan isim olmak için baskı yapacağını belirtti. Uzmana göre Netanyahu bunu, Likud'un Meclisteki en büyük parti olması ve Arap partileriyle muhalefet arasındaki olası bir ortaklık dışında kendi bloğunun en büyük blok olması üzerinden gerekçelendirecek.
Birinci senaryo: Eisenkot Arap partilerin desteğiyle hükümet kurabilir mi?
Ebu Nassar'a göre ilk ihtimal, Yashar Partisi lideri Eisenkot'un Meclisteki Arap partilerin desteğiyle hükümet kurması. Uzman, çözümün açık olduğunu belirterek "Eisenkot gerçekten hükümet kurmak istiyorsa bunu yarın bile yapabilir. Araplar da bu devletin vatandaşları ve diğer vatandaşlarla aynı haklara sahipler." dedi.
Ebu Nassar, bunun cesaret gerektirdiğini de ekledi. Özellikle böyle bir hükümete karşı çıkan İsrail Evimiz Partisi lideri Avigdor Liberman'ın tutumuna dikkat çekti. Yahudi muhalefet partilerinden oluşan dar bir hükümete Arap milletvekillerinin Mecliste destek verebileceğini de kaydetti.
Ortak Liste'nin "güvence karşılığında güvence" formülü nedir?
Ebu Nassar'ın aktardığına göre Ortak Liste, bu destek modelini "İsrail'deki Arap vatandaşlara güvence karşılığında hükümete güvence" olarak adlandırıyor. Formül, ev yıkımlarının durdurulmasını, suç ve kışkırtıcılığın önlenmesini ve Filistinlilere siyasi bir ufuk sağlanmasını içeriyor.
İkinci senaryo: Netanyahu ve Eisenkot birlik hükümeti kurar mı?
İkinci senaryo, Likud ile Eisenkot'un başkanlığındaki Yashar Partisi'nin öncülüğünde bir birlik hükümeti kurulması. Ebu Nassar, İsrail basınına göre Herzog'un da desteklediği bu çözümde Netanyahu ile Eisenkot'un başbakanlığı dönüşümlü üstleneceği bir ulusal birlik hükümetinin çıkmaza çözüm olarak görüldüğünü söyledi.
Önündeki en büyük engel ise Eisenkot, Liberman ve diğer muhalif liderlerin Netanyahu'nun başbakanlığındaki bir hükümette yer almama sözü vermiş olması. Ebu Nassar, Eisenkot bu yolu seçerse Mavi-Beyaz Partisi lideri Benny Gantz'ın yaşadığına benzer biçimde siyasi geleceği açısından "ölüm fermanı" anlamına gelebileceğini söyledi. Bu nedenle Eisenkot'un acele etmeyeceğini düşündüğünü belirtti.
Üçüncü senaryo: Netanyahu muhalefeti bölebilir mi?
Ebu Nassar'a göre üçüncü ihtimal, Netanyahu'nun muhalefet saflarını bölerek bazı milletvekillerini makam karşılığında kendi bloğuna çekmeye çalışması. Uzman, Netanyahu'nun bu süreçte İran'a karşı savaşı yeniden başlatabileceğini de öne sürdü.
Ebu Nassar'ın değerlendirmesine göre Netanyahu, ülkenin olağanüstü durumda olduğunu gerekçe göstererek muhalefet partilerine kendi başkanlığında bir birlik hükümeti kurulmasını dayatabilir.
Dördüncü senaryo: Netanyahu'suz geçici hükümet mümkün mü?
Dördüncü senaryo, Netanyahu hükümetinin görevini geçici olarak sürdürmesini engelleyecek bir geçiş hükümeti kurulması. Ebu Nassar, konuşulan fikirlerden birinin Likud'dan Meclis Başkanı Amir Ohana'nın değiştirilmesi ve hakkında cezai suçlama bulunan bir milletvekilinin başbakan olmasını engelleyen bir yasanın çıkarılması olduğunu söyledi. Uzmana göre bu, Netanyahu'nun yolsuzluk davalarına işaret eden bir düzenleme olacak.
Ebu Nassar, Eisenkot başkanlığında bir hükümetin 7 Ekim 2023 saldırısına ilişkin resmî soruşturma komisyonunun kurulmasını da sağlayacağını belirtti. Netanyahu, saldırıdan orduyu sorumlu tutuyor, kendi sorumluluğunu reddediyor ve resmî soruşturma komisyonu kurulmasına karşı çıkıyor. Ebu Nassar'a göre muhalefetin sorunu Likud ile değil Netanyahu ile ve onun siyasi denklemden çıkması, Likud'un da katılacağı geniş bir hükümetin yolunu açabilir.
Beşinci senaryo: İsrail yeniden seçime gidecek mi?
Beşinci senaryo yeniden seçim. Ebu Nassar, siyasi çıkmazın sürmesi halinde birkaç ay içinde yeniden sandığa gitmekten başka seçenek kalmayabileceğini söyledi.
Uzmanın aktardığına göre Herzog bu seçeneği istemediğini ve yeniden seçimi önlemek için çaba göstereceğini açıkladı. Birçok parti lideri de yeniden seçime gidilmesini hata olarak görüyor. Ebu Nassar, önümüzdeki müzakerelerin son derece zorlu geçeceğini ve gelişmelerin yönünü bu sürecin belirleyeceğini ifade etti.
Netanyahu ve Eisenkot Filistin devleti konusunda ne düşünüyor?
AA'nın aktardığına göre Eisenkot, seçimlerin ardından yaptığı açıklamada "Siyonist bir hükümet" kurmaya çalışacağını söyledi ancak bunu nasıl gerçekleştireceğine dair ayrıntı vermedi. Hem Netanyahu hem de Eisenkot, Birleşmiş Milletler kararlarında öngörülen Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor.
