Katarlı arabuluculardan oluşan bir heyetin, ABD ile İran arasındaki gerilimi azaltmayı hedefleyen girişimler kapsamında 30 Ekim Cuma günü Tahran'a geldiği öne sürüldü. İran basınında yer alan haberlere göre heyet, bölgenin güvenliği ve istikrarına yönelik görüşmeler yürütüyor. Ziyaret ve temaslara ilişkin taraflardan henüz resmî bir açıklama gelmedi.
Katarlı heyet Tahran'a geldi mi?
Heyetin Tahran'a geldiği iddiası şu an için resmen doğrulanmış değil. İran basınındaki haberlerde ziyaretin bugün gerçekleştiği belirtilirken heyetin kimlerden oluştuğu ve Tahran'da hangi yetkililerle görüştüğü açıklanmadı. Reuters'a dayandırılan haberlerde de Katarlı arabulucuların Cuma günü Tahran'a döndüğü ve temasların ABD ile eşgüdüm içinde yürütüldüğü aktarıldı.
Bu ilk ziyaret mi?
Hayır. Anadolu Ajansı, 25 Ekim'de Katarlı bir heyetin Tahran'a geldiğinin öne sürüldüğünü duyurmuştu. Haber, Katar merkezli Al Jazeera'nın üst düzey bir İranlı yetkiliye dayandırdığı bilgilere dayanıyordu. Söz konusu yetkili, İran'ın arabuluculuğa olumlu baktığını, ancak diplomatik çözümün önündeki asıl engelin ABD'nin taahhütlerinden defalarca geri adım atması olduğunu söylemişti. Bugünkü gelişme, bu temasların yeni bir turu olarak değerlendiriliyor.
Arabulucular Tahran'a ne teklif ediyor?
Reuters'ın 28 Ekim'de bir yetkiliye dayandırdığı habere göre Katarlı arabulucular İran'a savaşı sona erdirmeyi amaçlayan yeni bir taslak sundu. Taslağın, yedi günlük bir takvim ve her iki tarafın atacağı günlük güven artırıcı adımlar öngördüğü, bazı ülkelerin de garantör olacağı bildirildi. Bu ayrıntılar bağımsız olarak teyit edilmedi.
Axios'un aynı gün yayımladığı habere göre ise arabulucular, bombalanan nükleer tesislerin BM müfettişlerine açılması karşılığında ABD'den bazı yaptırımların hafifletilmesini öneriyor. Axios, girişimi Pakistan, Suudi Arabistan, Mısır ve Türkiye'nin desteklediğini aktardı. Bu bilgiler de ABD, İsrail ve bölge kaynaklarına dayandırılıyor.
ABD ve İran tarafı ne diyor?
ABD Başkanı Donald Trump, Axios'a yaptığı açıklamada görüşmelerin arabulucular aracılığıyla sürdüğünü ancak başarılı olup olmayacağını bilmediğini söyledi. Trump, "Bu işi bitirmemiz gerekiyor, ya bir anlaşmayla ya da başka bir yolla. Müzakerelerin başarılı olup olamayacağını göreceğiz" dedi. Trump'ın haftalardır geniş çaplı yeni saldırılar tehdidinde bulunduğu da aktarılıyor.
İran cephesinden ise karışık mesajlar geliyor. Basında yer alan haberlere göre İran Meclis Başkanı, Washington'la ilerleme kaydedilmesinin Tahran'ın yedi şartının karşılanmasına bağlı olduğunu söyledi. Tasnim ajansı, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in gönderdiği bir mektubun İran'a ulaştığını ancak henüz yanıt verilmediğini duyurdu.
Müzakerelerdeki ana tıkanıklık nedir?
Haberlere göre temel anlaşmazlık, adımların sırası noktasında düğümleniyor. Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ABD'nin uyguladığı ablukanın sona ermesine bağlaması, Washington'ın ise nükleer programa öncelik vermesi sorunun merkezinde yer alıyor. Tasnim, Hürmüz'ün abluka karşılığında açılacağı yönündeki haberleri yalanladı.
Katar'ın rolü ne?
Katar, ABD ile İran arasındaki gerilimi azaltmaya yönelik diplomatik ve arabuluculuk çabalarını sürdürüyor. Reuters'a göre arabuluculuk temasları Washington'la eşgüdüm içinde yürütülüyor. Katar ve diğer arabulucu ülkeler, yeni saldırıların önüne geçmek için taraflar arasında mekik diplomasisi yapıyor.
Ziyaretin sonucu ne zaman belli olur?
Heyetin temaslarının sonucuna ve İran'ın taslağa yanıtına ilişkin açık bir takvim paylaşılmadı. Resmî açıklamaların Tahran, Doha veya Washington'dan gelmesi bekleniyor.
