Hollanda'nın İstanbul Başkonsolosu Daan Huisinga ve eşi Anne Huisinga-Paret, görme engelli bireylere rehberlik etmek üzere yetiştirilen Labrador cinsi rehber köpek adayı Mayıs'ın bakımını ve temel eğitimini gönüllü olarak üstleniyor. Mayıs yaklaşık bir yıl boyunca başkonsoloslukta yaşayacak. Eğitimi başarıyla tamamlarsa gelecekte eşleştirileceği görme engelli bireyin yol arkadaşı olacak.
Rehber köpekler, görme engelli bireylerin günlük yaşamda bağımsız ve güvenli hareket etmesine yardımcı oluyor. Adayların bu göreve hazırlanması için temel komutları öğrenmesi, kalabalık ortamlara, toplu taşıma araçlarına ve günlük yaşamın farklı koşullarına alıştırılması gerekiyor.
Mayıs'ın eğitimi konsoloslukta nasıl ilerliyor?
Çift, iki haftada bir kendilerini ziyaret eden eğitmenden köpeğe nasıl yaklaşacaklarını, komutları nasıl öğreteceklerini ve davranışlarını nasıl yönlendireceklerini öğreniyor. Eğitmen önce çifti eğitiyor, çift de öğrendiklerini Mayıs'a aktarıyor.
Mayıs'a "otur", "yat", "bekle" ve "gel" gibi temel komutlar öğretiliyor. Köpek konsolosluğun bahçesinde vakit geçiriyor, zaman zaman ofise götürülüyor ve çalışanlarla yakın ilişki kuruyor. Huisinga'ya göre tesislerde yaklaşık 40 kişi bulunuyor ve Mayıs hepsiyle arkadaş.
Mayıs hangi ortamlara alıştırılıyor?
Anne Huisinga-Paret'e göre eğitmen, köpeğin sosyalleşmesi için çifti sık sık dışarı çıkmaya teşvik ediyor. Mayıs kafelere, restoranlara ve kalabalık alanlara götürülüyor, otobüs ve tramvaya bindiriliyor.
Eğitmenin son ziyaretinde ayrıca havai fişek gibi yüksek sesli klipler açılmasını istediği aktarıldı. Huisinga-Paret, gerçek havai fişek bulamadıklarını, bu nedenle YouTube üzerinden benzer sesleri dinleterek Mayıs'ın yüksek seslerden korkmamasını sağlamaya çalıştıklarını söyledi.
Mayıs'ın eğitiminde hangi zorluklar yaşanıyor?
Huisinga, Mayıs ile sekiz haftadır birlikte olduklarını ve köpeğin hâlâ yavru olduğunu belirtti. Mayıs plastik, ahşap, ayakkabı ve paça gibi çevresindeki her şeyi çiğniyor. Huisinga, öğretmeleri gereken ilk şeyin buna engel olmak olduğunu söyledi.
Meraklı yapısı nedeniyle çevresindeki insanlardan ve farklı noktalardan kolayca etkilenebiliyor. Huisinga, Mayıs'ın bir keresinde yarım kutu lokum yediği için veterinere götürüldüğünü, konsoloslukta yaşayan iki kediyle de zaman zaman sorun yaşadıklarını anlattı. Bu deneyimleri eğitim sürecinin bir parçası olarak değerlendiriyor.
Huisinga ayrıca Mayıs'ın top oynamayı sevdiğini, ancak gelecekte görev sırasında dikkati dağılmasın diye buna izin vermediklerini söyledi. Huisinga'ya göre Mayıs öğrenmeye hevesli ve çabuk öğrenen bir köpek.
Çift gönüllü olma kararını neden verdi?
Huisinga, 2013-2017 yılları arasında Ankara'da görev yaptıklarını, bu dönemde Türkiye'de yetiştirilen ilk rehber köpeklerden Kara ile tanıştıklarını söyledi. İstanbul'a döndüklerinde, 12 yaşına gelen ve artık rehber köpek olarak çalışması gerekmeyen Kara'nın emeklilik partisine davet edildiler. Rehber Köpekler Derneği ile bu şekilde tanıştılar.
Huisinga-Paret, kararlarını tetikleyenin Kara ile Nurdeniz Tunçer'in hikâyesi olduğunu belirtti. Bir rehber köpeğin görme engelli bir kişinin yaşamında yaratabileceği değişimi öğrenmenin kendilerini etkilediğini söyledi.
Çift ayrıca 13 yıl birlikte yaşadıkları Mars adlı köpeklerini yakın zamanda kaybetti. Huisinga, Mayıs'ın gelecekte bir görme engellinin yol arkadaşı olmasının kendileri için ayrı bir anlam taşıdığını ifade etti.
Türkiye'de kaç kişi rehber köpek bekliyor?
Huisinga-Paret'in aktardığına göre Türkiye'de yaklaşık 300 görme engelli rehber köpek bekliyor. Şu anda eğitimde 4 rehber köpek adayı bulunuyor. Bu adayların tamamı başarılı olsa bile bekleyen kişi sayısı 296 olacak. Huisinga-Paret, daha fazla rehber köpeğe, köpek adayına ve gönüllüye ihtiyaç olduğunu vurguladı.
Rehber köpek görme engelli bireyin hayatını nasıl değiştiriyor?
Rehber Köpekler Derneği Kurucu Başkanı ve görme engelli hakları savunucusu avukat Nurdeniz Tunçer, rehber köpeklerin görme engelli bireylerin bağımsız ve güvenli hareket etmesine, sosyal yaşama daha aktif katılmasına ve günlük hayatını özgürce sürdürmesine önemli katkı sağladığını belirtti.
Tunçer, Kara ile yaklaşık 11 yıl farkındalık çalışmaları yürüttüğünü, bu süreçte hem yolları hem de insanların ön yargılarını aşmaya çalıştıklarını söyledi. Kara emekli olunca rehber köpeksiz yaşamın zorluklarını daha yakından hissettiğini, iki ay sonra kendi imkânlarıyla yurt dışından yeni bir rehber köpek edindiğini anlattı.
Tunçer, rehber köpekle yaşamanın sağladığı özgürlüğü, güveni ve bağımsızlığı bir kez deneyimleyen kişinin bunun değerini çok daha iyi anladığını söyledi.
