Avusturya, Almanya, Danimarka, Yunanistan ve Hollanda, iltica başvuruları reddedilen ve ülkelerine geri gönderilemeyen kişilerin Ruanda'da kurulacak ortak bir merkeze gönderilmesi konusunda uzlaştı. Uzlaşı, 16 Kasım 2026'da Viyana'da düzenlenen ortak basın toplantısıyla duyuruldu. Merkezin 2027'de faaliyete geçirilmesi hedefleniyor, ancak Ruanda ile nihai bir anlaşma henüz imzalanmadı.
Ruanda iltica merkezi planı nedir?
Plan, Avrupa'da yasal kalış hakkı bulunmayan ve ülkesine geri gönderilemeyen kişiler için Avrupa dışında ilk "geri gönderme merkezi"ni kurmayı öngörüyor. Girişimi, "Uygulayıcılar Grubu" olarak anılan beş AB ülkesi yürütüyor. Avusturya Başbakanı Christian Stocker, amacın reddedilenlerin geri gönderilmesi, insan kaçakçılığıyla mücadele ve göç nedeniyle ülkelerin kapasiteleri üzerindeki baskının azaltılması olduğunu söyledi.
Viyana'daki toplantıya kimler katıldı?
Basın toplantısına Stocker'in yanı sıra Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Avusturya İçişleri Bakanı Gerhard Karner ve Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt katıldı. Yunanistan Göç ve İltica Bakanı Athanasios Plevris, Hollanda Dışişleri Bakanı Tom Berendsen, Danimarka Göç ve Entegrasyon Bakanı Morten Bodskov ile Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta da toplantıdaki isimler arasındaydı.
Merkez ne zaman açılacak, anlaşma imzalandı mı?
Hedeflenen tarih 2027. Stocker, Ruanda ile merkezin kurulmasına ilişkin müzakerelerin başlayacağını, nihai bir anlaşmanın henüz imzalanmadığını belirtti. Stocker, "Her anlaşma, bir duyuruyla başlar." dedi. Maliyete ilişkin soruya ise yalnızca mali boyuta odaklanılmaması gerektiğini söyleyerek, "Bir çözüm geliştiremezsek, bunun da mutlaka bir maliyeti olacaktır." yanıtını verdi.
Liderler planı nasıl savundu?
Stocker, girişimi Avrupa'nın göç politikasında "tarihi bir paradigma değişimi" olarak nitelendirdi. AB'de kalma hakkı olmayan kişiler geri gönderilemiyorsa bütün iltica sisteminin "alay konusu" olacağını savundu.
Frederiksen ise adımı yeni bir göç sistemine geçişte "kritik bir adım" olarak değerlendirdi. Girişimin düzensiz göçle mücadelede "oyunun kurallarını değiştireceğini" söyleyen Frederiksen, "Bazılarımız bunun için 8-9 yıldır çalışıyor. Nihayet artık daha somut adımlar atmaya hazırız." dedi. İnsan kaçakçılarının iş modelini ortadan kaldıracaklarını da ekledi.
Ruanda'ya kimler gönderilecek?
Almanya İçişleri Bakanı Dobrindt'e göre plan, iltica süreçlerini tamamlayan ve itiraz haklarını tüketen kişileri kapsıyor. Dobrindt, bunun İngiltere'nin geçmişte uygulamaya çalıştığı Ruanda modelinden farklı olduğunu vurguladı. İngiltere'nin iltica başvurularının üçüncü ülkelerde değerlendirilmesini amaçladığını, yeni girişimin ise süreci tamamlamış kişilere yönelik olduğunu söyledi.
Ruanda tarafı ne vaat ediyor?
Ruanda İçişleri Bakanı Biruta, ülkesinin Avrupa'da kalma hakkı bulunmayanlara "ikinci bir şans" sunacağını belirtti. Biruta'ya göre gönderilecek kişiler üç seçenekten birini tercih edebilecek:
- Gönüllü olarak kendi ülkesine dönmek
- Ruanda toplumuna uyum sağlamak
- Yasal oturum hakkının bulunduğu başka bir ülkeye yerleşmek
İnsan haklarının korunmasına ilişkin soruya Biruta, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) gibi uluslararası kuruluşların sürece dahil edileceğini ve bağımsız bir denetim mekanizması oluşturulacağını söyledi.
İnsan hakları örgütleri neden tepki gösterdi?
Uluslararası Af Örgütünün Avusturya şubesi, girişimin geçmişteki hataları tekrarladığını belirterek Avrupa ülkelerinden plandan vazgeçmelerini istedi. Örgütün iltica ve göç uzmanı Aimee Stuflesser, "İnsanları hiçbir bağlarının bulunmadığı ve daha önce hiç gitmedikleri bir ülkeye göndermek sorumsuzluktur." ifadelerini kullandı.
İnsan Hakları İzleme Örgütü'nden (HRW) Kıdemli Araştırmacı Clementine de Montjoye ise Ruanda'nın insan hakları siciline işaret etti. Montjoye'ya göre gönderilecek kişiler keyfi gözaltı, kötü muamele ve başka ülkelere hukuka aykırı şekilde sınır dışı edilme riskiyle karşılaşabilir. Başbakanlık binası önünde toplanan bir grup gösterici de plana karşı çıktı.
BMMYK planı nasıl değerlendirdi?
BMMYK'nin açıklamasına göre Yüksek Komiser Barham Salih, Viyana'daki toplantıya katıldı. Salih, iltica süreçlerinin adil, etkili ve güvenilir yürütülmesinin, yasal kalış hakkı olmayanların da insani koşullarda geri gönderilmesinin önemini vurguladı.
Salih, merkezin AB ve uluslararası insan hakları hukukuna uygun olması gerektiğini belirtti. BMMYK'nin bu standartların korunması için danışmanlık desteği sağlayacağını söyledi. Salih, "Bunlar karmaşık meseleler ancak diyalog büyük önem taşıyor." dedi.



