ABD'de 3 Kasım'da yapılacak Kongre ara seçimlerinde ekonomi, seçmenlerin gündeminde ilk sırada yer alıyor. Pew Research Center'ın 8 Ekim'de yayımladığı araştırmaya göre kayıtlı seçmenlerin yüzde 84'ü ekonomiyi oy tercihleri açısından "çok önemli" buluyor. Yüksek enflasyon, enerji fiyatları, pahalı konut finansmanı ve yavaşlayan istihdam artışı, seçim öncesi tartışmanın ana eksenini oluşturuyor.
Seçmenler ekonomiyi ne kadar önemli buluyor?
Pew araştırmasında ekonomi, Cumhuriyetçi adayları destekleyen seçmenlerin yüzde 82'si, Demokrat adayları destekleyenlerin ise yüzde 88'i için en önemli konu olarak öne çıktı. Yani konu, iki tarafın seçmeni için de birinci öncelik.
The New York Times ve Siena Üniversitesi'nin son anketine göre kayıtlı seçmenlerin yüzde 64'ü Başkan Donald Trump'ın ekonomiyi ele alış biçimini onaylamıyor. Halkın dörtte üçü ekonominin durumunu "orta" ya da "kötü" olarak niteliyor.
Akaryakıt fiyatları ne kadar arttı?
Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre benzinin ülke genelindeki ortalama galon fiyatı 29 Ekim itibarıyla 4,23 dolar. Geçen yıl aynı dönemde 3,04 dolar olan fiyat, yıllık bazda yüzde 39'dan fazla arttı.
Dizelde tablo daha ağır. Galon fiyatı 22 Eylül'de 6,53 dolarla tüm zamanların en yüksek seviyesini gördü ve 29 Ekim'de 6,33 dolara indi. Dizel geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 72 pahalı. Anketlere göre seçmenlerin yüzde 73'ü Trump'ın benzin fiyatlarına yönelik politikasını onaylamıyor.
Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi'nin (CREA) 169 ülkeyi kapsayan analizine göre Orta Doğu'daki gerilimin küresel akaryakıt faturasına eklediği 468 milyar dolarlık maliyetin 160 milyar doları ABD'ye ait.
Enflasyon ne durumda?
ABD Çalışma Bakanlığı verilerine göre Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) eylülde aylık yüzde 0,6, yıllık yüzde 3,7 arttı. Aylık enflasyon son 5 ayın, yıllık enflasyon ise son 4 ayın en yüksek seviyesine çıktı. Gıda ve enerji hariç çekirdek TÜFE aylık yüzde 0,3, yıllık yüzde 2,6 oldu.
Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) eylülde aylık yüzde 1,3, yıllık yüzde 6,3 yükseldi. Fed Başkanı Kevin Warsh, 27-28 Ekim'deki toplantının ardından Amerikalıların yaklaşık 6 yıldır Fed'in yüzde 2'lik hedefinin üzerindeki enflasyonla karşı karşıya olduğunu söyledi.
Fed faizlerde ne yaptı?
Fed, eylülde 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırdı ve politika faizini 25 baz puan yükseltti. Son toplantıda faizi yüzde 3,75-4 aralığında sabit tuttu. Piyasa fiyatlamaları, yıl sonuna kadar bir artırım daha yapılabileceğine işaret ediyor.
İstihdam ve büyüme verileri ne söylüyor?
Tarım dışı istihdam eylülde 29 bin kişi artarak beklentilerin oldukça altında kaldı. Temmuz ve ağustos verileri toplamda 60 bin kişi aşağı revize edildi. İşsizlik oranı 0,1 puan artışla yüzde 4,2'ye çıktı, işsiz sayısı 7 milyon 109 bin oldu. 24 Ekim'de biten haftada ilk kez işsizlik maaşı başvurusu yapanların sayısı ise 194 bine gerileyerek temmuz ortasından bu yana en düşük seviyeyi gördü.
ABD Ticaret Bakanlığı verilerine göre Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) üçüncü çeyrekte yıllıklandırılmış yüzde 3,4 artarak beklentilerin üzerinde kaldı. Büyümeyi özel tüketim harcamaları ve teknoloji sektöründeki sabit sermaye yatırımları destekledi.
Tüketici güveni neden geriledi?
Michigan Üniversitesi'nin tüketici güven endeksi ekimde 48'e düşerek son 5 ayın en düşük seviyesini gördü. Endeks bir yıl öncesine göre yüzde 10, şubat ayına göre yüzde 15 geriledi. Kısa vadeli enflasyon beklentisi yüzde 4,6'dan 4,7'ye, uzun vadeli beklenti yüzde 3,4'ten 3,5'e çıktı.
Mortgage faizleri ve konut piyasası nasıl etkilendi?
Mortgage Bankalar Birliği (MBA) verilerine göre 30 yıl vadeli mortgage faizi 9 Ekim'de biten haftada yüzde 7,5 ile Kasım 2023'ten bu yana en yüksek seviyesini gördü. 23 Ekim'de biten haftada oran yüzde 7,37 oldu.
Ulusal Emlakçılar Birliği (NAR) verilerine göre bekleyen konut satışları endeksi eylülde aylık yüzde 7,3, yıllık yüzde 11,3 düştü. NAR Baş Ekonomisti Lawrence Yun, yükselen mortgage faizleri nedeniyle piyasa koşullarının zayıfladığını belirtti.
Bütçe açığı ve kamu borcu ne kadar?
ABD Hazine Bakanlığı verilerine göre federal bütçe açığı, 30 Eylül'de sona eren 2026 mali yılında yüzde 12 artışla 1,99 trilyon dolara çıktı. Bu, son 5 yılın en yüksek seviyesi. Toplam kamu borcu 40,4 trilyon dolara ulaştı.
Net faiz giderleri 1,05 trilyon dolara yükseldi. Faiz ödemeleri, Sosyal Güvenlik ve Medicare'in ardından en büyük üçüncü harcama kalemi haline geldi. Savunma harcamalarını (965,2 milyar dolar) ve genel sağlık harcamalarını (1,03 trilyon dolar) geride bıraktı.
Gümrük vergileri seçmeni nasıl etkiliyor?
ABD Yüksek Mahkemesi, Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamındaki ilk tarife paketlerini hukuka aykırı buldu ve hükümet şirketlere 165 milyar dolarlık vergi iadesi yapmak zorunda kaldı. Ardından yönetim, 1974 Ticaret Kanunu'nun 301. maddesi uyarınca Avrupa Birliği ve onlarca ülkeye yüzde 10 veya yüzde 12,5 oranında gümrük vergisi getirdi.
Yönetim, bu politikayla küresel ticareti yeniden dengelemeyi ve yerli üretimi canlandırmayı hedeflediğini belirtiyor. Fox News'in ekim ortasındaki anketine göre ise kayıtlı seçmenlerin yüzde 69'u gümrük vergisi politikalarını onaylamıyor. Eylülde yapılan Ipsos anketinde katılımcıların yüzde 81'i bu tarifelerin doğrudan fiyat artışlarına yol açtığını düşünüyor.
Ekonomi sandık sonucunu belirleyebilir mi?
NYT/Siena anketinde seçmenlerin yüzde 69'u Trump'ın hayat pahalılığı konusundaki tutumunu, yüzde 65'i İran'daki savaşa yaklaşımını onaylamıyor. Seçmenlerin çoğu ekonomideki kötüleşmeden Trump'ı sorumlu tutuyor.
Temsilciler Meclisi ve Senato'daki kritik eyalet yarışlarının başa baş geçmesi, ekonomik baskının sandık sonucunda belirleyici olabileceğini gösteriyor.
