Gazze Barış Kurulu İsrail'i uyardı mı? Trump planı belgesi
Gazze Barış Kurulu İsrail'i uyardı mı? Trump planı belgesi
İçeriği Görüntüle

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) örgütünün 33. Liderler Zirvesi, 18-19 Kasım'da Çin'in Shenzhen kentinde yapıldı. Liderler, "Shenzhen Vizyonu"nu ortaya koyan 2026 APEC Liderler Bildirgesi'ni ve ticaret, bağlantısallık ve inovasyon alanlarını kapsayan üç sonuç belgesini kabul etti. Azerbaycan'ın başkenti Bakü'deki Uluslararası İlişkiler ve Çok Kültürlülük Analiz Merkezi'nde (AIR Center) Hint-Pasifik ve Avrasya analisti olan Vusal Guliyev'in değerlendirmesine göre zirve, ABD-Çin rekabetinin temel başlıklarında çözüm üretmedi.

Zirvenin teması "Birlikte Refaha Ulaşan Bir Asya-Pasifik Topluluğu İnşa Etmek" olarak belirlenmişti. Çin Dışişleri Bakanlığı'nın aktardığına göre bildirge oy birliğiyle kabul edildi.

APEC 2026 Zirvesi'nde hangi kararlar alındı?

Liderler Bildirgesi, piyasa odaklı bölgesel entegrasyonu, açık ticaret koridorlarını ve dayanıklı tedarik zincirlerini hedef olarak yeniden teyit etti. Zirvede Asya-Pasifik Serbest Ticaret Bölgesi (FTAAP), ticaretin dijitalleşmesi, ulaşım bağlantıları ve gelişmekte olan teknolojiler de ele alındı.

APEC'in taahhütleri gönüllüdür ve bağlayıcı değildir. Guliyev'e göre bu nedenle kararların hayata geçirilmesi, üye ekonomilerin her birinin kendi inisiyatifine bağlı olacak.

Zirve neden önemli görülüyor?

Guliyev'e göre zirvenin önemi, Washington ve Pekin'in aralarındaki anlaşmazlıklara rağmen bölgesel ekonomik işbirliğine desteğini sürdürmesinden kaynaklanıyor. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping açıklık, yenilik ve işbirliğini vurguladı.

Analiste göre bölgedeki karşılıklı ekonomik bağımlılık arttığı için ticaret, yatırım ve lojistikteki aksaklıklar ciddi maliyetler doğurabilir. Buna karşın gümrük vergileri, ihracat kontrolleri, yarı iletkenler, kritik mineraller, sanayi politikası ve Tayvan gibi başlıklardaki ayrılıklar bildirgeyle aşılmış değil.

Trump ile Şi Cinping arasında ne konuşuldu?

Guliyev'in aktardığına göre ABD Başkanı Donald Trump ile Şi Cinping, Shenzhen'de bir araya geldi. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre taraflar ticaret ve ekonomi alanındaki iletişimi, Tayvan'ı ve yapay zekayı görüştü. Trump, yapay zeka düzenlemelerinde makul yaklaşımların gerekliliğine değindi.

İki taraf da iletişimi açık tutma isteğini ortaya koydu, ancak görüşmeden ticaret ya da teknoloji anlaşmazlıklarına dair kapsamlı bir çözüm çıkmadı. Guliyev toplantıyı, ilişkilerde köklü bir değişimden çok rekabeti yönetme çabasının parçası olarak değerlendiriyor.

Trump, Şi ve Putin üçlü zirvesinde ne çıktı?

Analizde, Trump, Şi ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında 19 Kasım'da yapılan üçlü zirvenin bu formatta ilk görüşme olduğu belirtiliyor. Dört maddelik ortak bildiride Birleşmiş Milletler (BM) reformu, istikrarlı enerji arzı, devlet yetkililerinin dokunulmazlığı ile nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesine yönelik diyalog konularına yer verildi.

Ukrayna ve İran'daki savaşların görüşüldüğüne dair haberler olsa da bu başlıklar bildiride yer almadı ve somut bir anlaşma açıklanmadı. Guliyev'e göre toplantının uzun vadeli önemi, nükleer risklere ilişkin görüşmelerin sürekli bir sürece dönüşüp dönüşmeyeceğine bağlı.

Diğer Asya-Pasifik ekonomileri nasıl bir yol izliyor?

Guliyev'e göre bölge ekonomileri tek bir tutum izlemiyor. Japonya, Güney Kore ve Avustralya, Çin ile güçlü ekonomik bağlarını korurken ABD ile yakın güvenlik ilişkilerini de sürdürüyor.

Birçok Güneydoğu Asya hükümeti politika esnekliğini korumaya ve her iki güce de aşırı bağımlı olmamaya çalışıyor. Hindistan ise seçilmiş ortaklıkları genişletirken stratejik özerkliğe önem veriyor. Analist bu yaklaşımları "riskten korunma" olarak tanımlıyor.

APEC zirvesi Türkiye için ne ifade ediyor?

Guliyev'e göre zirve sonuçları, Asya-Pasifik'in küresel ticaret, teknoloji ve bağlantısallıktaki artan ağırlığı nedeniyle Türkiye için de önem taşıyor. Dışişleri Bakanlığı'nın 2019'da başlattığı "Yeniden Asya" girişimi, Türkiye'nin Asyalı ortaklarla ticaret, yatırım, ileri teknoloji, ulaştırma, lojistik ve yeşil enerji alanlarındaki ilişkilerini derinleştirmeyi amaçlıyor.

APEC'in dijital ticaret, gümrüklerin modernizasyonu, tedarik zinciri dayanıklılığı ve altyapı vurgusu, analistin değerlendirmesine göre Türkiye'nin önceliklerinin birçoğuyla örtüşüyor.

Orta Koridor APEC ekonomileriyle işbirliği için nasıl bir fırsat sunuyor?

Guliyev, Orta Koridor'un geliştirilmesini Asya ile etkileşimi somut girişimlere dönüştürmek için elle tutulur bir yol olarak görüyor. Çin, Güney Kore, Japonya ve diğer Asyalı ortaklarla yapılacak işbirliği; demir yolu ve liman altyapısının modernleştirilmesine, lojistik merkezlerin geliştirilmesine, birlikte çalışabilir gümrük sistemlerine, dijital ticarete ve yenilenebilir enerji yatırımlarına katkı sağlayabilir.

Analist, bu girişimlerin başarısının ticari uygulanabilirliğe, kurumsal koordinasyona ve koridor üzerindeki ülkeler arasındaki yakın işbirliğine bağlı olduğunu belirtiyor.

ABD-Çin rekabeti Türkiye için hangi riskleri doğurabilir?

Guliyev'e göre yoğunlaşan ABD-Çin rekabeti Türkiye için teknolojik tercihlere ilişkin baskılar, olası tedarik zinciri aksamaları, yaptırımlara uyum gereklilikleri ile kritik ham maddelere ve endüstriyel girdilere bağımlılık gibi zorluklar yaratabilir.

Analist, bu nedenle ticaret ortaklarını ve tedarik kaynaklarını çeşitlendirmeyi, yerli teknolojik yetkinlikleri güçlendirmeyi ve çok sayıda uluslararası ortakla yapıcı ilişkiler sürdürmeyi öneriyor.

APEC 2026 genel olarak neyi değiştirdi?

Guliyev'in genel değerlendirmesine göre APEC 2026, küresel güçler arasındaki temel anlaşmazlıkları çözmedi ve küresel ekonomik yönetişim için yeni bir çerçeve de oluşturmadı. Zirve, karmaşıklaşan jeopolitik ortamda bölgesel işbirliğinin önemini yeniden gösterdi.

Analist, Türkiye'nin Avrasya bağlantısallığındaki rolünü güçlendirmesinin, dış ekonomik bağımlılıkları yönetmesinin ve diplomatik esnekliği korumasının önümüzdeki süreçte öncelikli olacağını ifade ediyor. Makaledeki görüşler yazara aittir.

Kaynak: AA