Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi'nin restorasyonu kapsamında yapının altındaki tarihi tünel ve mekanlarda yürütülen çalışmalarda önemli bir aşamaya gelindi. Yaklaşık 420 metre uzunluğundaki tünel hattı temizlendi. Yer altındaki tarihi su altyapısı ile farklı dönemlere ait yapı kalıntılarına yönelik incelemeler ise sürüyor. Ayasofya Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Ahmet Güleç, gazetecilere çalışmaların ayrıntılarını anlattı.
Ayasofya'nın altındaki temizlik çalışmaları nerede ve ne zaman başladı?
Prof. Dr. Ahmet Güleç'in anlattığına göre çalışmalar, yapının kuzeydoğu köşesindeki hipoje (mezar yapısı) ve çevresindeki alanlarda yaklaşık iki yıl önce başladı. Temizlik etaplar halinde sürdürülüyor. Üst örtüsü yıkık olan mekanlar zamanla toprakla dolmuştu. Çalışmalarla bu dolgu toprak tahliye edildi ve kapalı alanlar gün yüzüne çıkarıldı.
Ayasofya'nın altında kaç tünel ve mekan tespit edildi?
Güleç, bölgede şimdiye kadar 6 mekan ve 9 tünel tespit edildiğini söyledi. Son olarak 2 numaralı tünelin açıldığını, tünelde ilerlemeye devam edildiğini belirtti. Bu tünelden numune alındığını, analizlerin sürdüğünü de ekledi. Güleç'e göre şu aşamada yalnızca, burasının Roma dönemindeki atriumun altyapılarından biri olduğu söylenebiliyor.
Tüneller hangi döneme ait?
Güleç, bazı mekan ve tünellerin Roma dönemine ait olabileceğini belirtti. Bunların farklı dönemlerde çeşitli müdahalelerle kullanılmaya devam ettiğini düşündüklerini de söyledi. Bu konudaki araştırmalar tamamlanmadığı için kesin bir tarihlendirme yapılmış değil.
Ayasofya'daki tünel Yerebatan Sarnıcı'na mı gidiyor?
Güleç, güneye doğru uzanan tünelin doğrudan Yerebatan Sarnıcı'na gittiğini açıkladı. Tünelde yaklaşık yüzde 3 eğim bulunuyor. Tünelin içinde, senelerin biriktirdiği çamur boşaltıldıktan sonra takip edildi. Güleç'e göre Ayasofya'nın altından gelen su hâlâ akıyor. Bu suyun kaynağı henüz belli değil. Güleç, suyun Yerebatan Sarnıcı'na akan bir kaynak olabileceğini, Bozdoğan Kemeri su dağıtım şebekesinden gelmesinin de mümkün olduğunu söyledi.
Ayrıca kuzeye ilerledikten sonra batıya dönen başka bir tünel tespit edildi. Güleç, Yerebatan Sarnıcı'ndaki uzmanlardan, sarnıcın içinden Hipodrom (At Meydanı) yönüne uzanan başka bir tünel bulunduğu bilgisini aldıklarını da kaydetti.
En uzun tünelde çalışmalar ne kadar ilerledi?
Güleç'e göre en uzun tünelde çalışmalar 200 metreyi aştı. Tarihi kaynaklarda, eski Roma Caddesi'nin Küçük Ayasofya'dan Sarayburnu'na uzandığını gösteren haritalar bulunuyor. Ancak bu güzergâh henüz kesin olarak doğrulanamadı. Ekipler, Yerebatan Sarnıcı yönüne giden hatta ulaştı ve mevcut çalışma sınırında ilerlemeyi durdurdu.
Yer altından ne kadar dolgu malzemesi çıkarıldı?
Yer altındaki alanlardan yaklaşık bin metreküp dolgu malzemesi çıkarıldı. Güleç, bunun yoğunluk hesabıyla yaklaşık 3 bin tona denk geldiğini belirtti. Malzeme, yıllar içinde biriken çamur ve topraktan oluşuyor. İçinde bahçede geçmişte yapılan düzenlemelerden kalan molozlar da var. Güleç'e göre bu malzeme geçmişte, üst örtüsü zarar gören mekanlara doldurulmuş ve alan düzleştirilmişti.
Tüneller ziyaretçilere açılacak mı?
Güleç, tünellerin ziyaretçilere açılmasıyla ilgili henüz kesin bir karar alınmadığını söyledi. Bunun için yapılması gereken çok sayıda çalışma olduğunu belirtti. "Bakanımız da bizler de çok istiyoruz" diyen Güleç, ziyaretçilerin sağlığı ve güvenliği konusunda bazı bilgi ve önlemlerin gerekli olduğunu ekledi. Bu konuda ciddi çalışmalar yapıldığını ve tartışmalar sürdüğünü de aktardı.




