Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Gambiya'nın açtığı davada Myanmar'ın 2016-2017'deki "temizleme operasyonları" sırasında Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım işlediğine hükmetti. Divan, tarihinde ilk kez bir devleti soykırımdan sorumlu tuttu. Kararı değerlendiren uzmanlar, Myanmar'ın "terörle mücadele" savunmasının reddedildiğini ve Arakanlı Müslümanların on yıllardır dile getirdiği iddiaların hukuken tescillendiğini belirtti.

Lahey'de açıklanan karar, 19 Kasım'da duyuruldu. Divan, Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara grup olarak ve bireysel olarak tazminat ödemesine, yerinden edilenlerin güvenli, gönüllü ve onurlu dönüşünü sağlamasına ve failleri yargılamasına karar verdi.

Kanada'daki Manitoba Üniversitesi'nde soykırım üzerine çalışan Prof. Dr. Kjell Anderson, Fortify Rights Direktörü John Quinley ve Arakan Rohingya Ulusal Konseyi Eş Başkanı Nay San Lwin, kararı Anadolu Ajansı'na değerlendirdi.

AB'den Ukrayna'ya rekor tutarda finansman desteği!
AB'den Ukrayna'ya rekor tutarda finansman desteği!
İçeriği Görüntüle

Uluslararası Adalet Divanı Myanmar davasında ne karar verdi?

Divan, Myanmar devletinin 2016-2017 operasyonlarında Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal ettiğine hükmetti. BM Haberler'in aktardığına göre Divan, güvenlik güçlerinin ve diğer devlet organlarının kasten öldürme, ağır bedensel veya zihinsel zarar verme ve doğumları engelleyici tedbirler uyguladığını tespit etti.

Prof. Dr. Anderson'a göre Soykırım Sözleşmesi'nde sayılan beş eylemden dördü davada ileri sürüldü. Divan bunlardan üçünün gerçekleştiğini ve soykırım kastıyla işlendiğini saptadı. Grubu yok edecek yaşam koşullarının dayatıldığı iddiasını ise kabul etmedi. Anderson, bu sonucu kişisel olarak yanlış buluyor.

Myanmar'ın "terörle mücadele" savunması neden reddedildi?

Myanmar, operasyonların terörle mücadele ve isyan bastırma amacı taşıdığını savunuyordu. Anderson, bazı silahlı grupların izole polis karakollarına saldırmasının ardından hükümetin yaşananla kıyaslanamayacak ölçüde orantısız bir kampanya yürüttüğünü söyledi.

Divan'ın özellikle çocukların kasten öldürülmesine ve yerinden edilmiş kişilerin kamplarına yönelik saldırılara dikkat çektiğini belirten Anderson, "Dokuz yaşında bir çocuğu hedef aldığınızda, bu nasıl Arakanlı Müslüman militanlarla mücadele olabilir?" sorusunun Divan'ın muhakemesini özetlediğini anlattı. Divan, alternatif açıklamaları tek tek inceleyerek "tek makul çıkarım" standardını uyguladı.

"Kısmen yok etme" ölçütü nasıl değerlendirildi?

Anderson'a göre Divan, bir grubun "önemli bir kısmının" yok edilmesini mutlak sayıya göre değil, hedef alınan gruba göre değerlendirdi. Anderson, bu yaklaşımın başka davalar için de emsal oluşturabileceğini söyledi.

Anderson, Gazze'de soykırım yaşandığı iddiasına karşı öne sürülen argümanlardan birinin yeterince insanın öldürülmediği olduğunu hatırlattı. Ona göre bu yaklaşım, meseleye hem yalnızca sayı hem de yalnızca öldürme açısından bakmak anlamına geldiği için dar. İsrail'in kararı bu nedenle endişeyle izleyebileceğini söyledi. Bu, uzmanın kişisel değerlendirmesi. Divan'ın Gazze'ye ilişkin bir hükmü yok.

Nefret söylemi ve soykırıma tahrik konusunda ne denildi?

Anderson, Divan'ın Myanmar'ın Arakanlı Müslümanlara karşı nefret yaydığını ve şiddeti teşvik ettiğini tespit ettiğini belirtti. Ancak doğrudan ve alenen soykırıma tahrik için gereken özel kastı kanıtlayacak delil bulunmadığı sonucuna varıldı.

Karar Bangladeş'teki kamplarda nasıl karşılandı?

Quinley, kararın okunmasını Bangladeş'teki 15 numaralı kampta Arakanlı Müslüman mültecilerle birlikte izledi. İngilizce okunan kararın çevirisi saatlerce sabırla beklendi.

Quinley o anı şöyle anlattı: "Hakimler kararı özetlerken Arakanlı Müslüman liderlerden biri Myanmar'ın soykırımdan suçlu bulunduğunu çevirmeye başladı. İnsanlar alkışlamaya, sevinçle bağırmaya başladı, bazıları ağladı."

Fortify Rights'ın araştırmalarına kamuya açık yazılı belgelerde 100'den fazla, sözlü duruşmalarda da onlarca kez atıf yapıldığını söyleyen Quinley, bu çalışmaların kimliğin silinmesi ve vatandaşlık belgelerinin bu amaçla kullanılması gibi konuları kapsadığını aktardı.

Arakanlı Müslümanlar karardan ne bekliyor?

Nay San Lwin, zulmün 2017'de değil 1950'ler ve 1970'lerden itibaren başladığını söyledi. Dava, Gambiya aracılığıyla UAD'ye taşındı ve yaklaşık yedi yıl sonra karar çıktı. Lwin, "İstediğimizi aldık." dedi.

Lwin, Divan'ın Arakanlı Müslümanların ayrı bir etnik grup olduğunu tespit etmesinin önemli olduğunu belirtti. Ona göre adalet; yurda dönüş, barış ve onur içinde yaşama, vatandaşlık haklarının iadesi, kimliğin tanınması ve bireysel hesap verebilirliği birlikte ifade ediyor. "Bu adaletin başlangıcı." diyen Lwin, Myanmar'ın karara uyup uymayacağını henüz bilmediklerini, ancak uymamanın sonuçları olacağını söyledi.

Myanmar tazminat ve geri dönüş kararını uygulayacak mı?

Bu soru henüz yanıtsız. Quinley, Divan'ın tazminat için ayrı bir süreç öngördüğünü ve bu programın mağdurlar ile hayatta kalanlar tarafından yönlendirilmesi gerektiğini söyledi. Kampta konuştuğu Arakanlı Müslümanlar vatandaşlık haklarının iadesini ve kendi topraklarına dönmeyi istiyor.

Quinley, Myanmar ordusunun yıkılan yerleşimlerin üzerine yapılaşmaya gittiğini belirtti. Maungdaw, Buthidaung ve Rathedaung dahil Arakan eyaletinin büyük bölümü ise Arakan Ordusu'nun kontrolünde. Quinley, bu grubun da Arakanlı Müslümanlara karşı olumsuz bir tutum içinde olduğunu ve ihlallerini belgelediklerini söyledi.

Bölge ülkelerinden ve bireysel failler için ne bekleniyor?

Quinley, kararın hükümetleri hesap sorma konusunda ciddi davranmaya itmesini umduğunu söyledi. Bölge ülkelerinin Devlet Başkanı Min Aung Hlaing ile ilişkilerinde çok daha dikkatli olması gerektiğini vurguladı.

Quinley, Min Aung Hlaing gibi bireysel faillerden ve ordunun üst düzey yetkililerinden gerçek anlamda hesap sorulmazsa daha fazla vahşet yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Kaynak: AA