Japonya Başbakanı Takaiçi Sanae, bölge ülkelerinin petrol krizleriyle daha güçlü başa çıkabilmesi için Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) benzeri bir Asya enerji ajansı kurulmasını önerdi. Takaiçi, öneriyi 17 Kasım 2026'da Filipinler'in başkenti Manila'da düzenlenen Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) Zirvesi kapsamındaki bir toplantıda dile getirdi. Başbakan, "Bunu, IEA'nın Asya versiyonu olarak konumlandırmak istiyoruz." dedi.
Takaiçi ayrıca bölge ülkelerinin petrol stoklaması konusunda iş birliği yapması gerektiğini söyledi. Güneydoğu Asya için ortak bir rezerv sistemi kurulmasını da önerdi.
Asya enerji ajansı önerisi tam olarak neyi kapsıyor?
Öneri, Asya'da petrol krizlerine karşı ortak hareket edecek bir kurumsal yapı oluşturulmasını hedefliyor. Uluslararası basında yer alan haberlere göre Takaiçi, bu yapının petrol stoklaması ve acil durumlarda arzın piyasaya sürülmesi konusunda eşgüdüm sağlayacak bir "Asya Petrol Güvenliği Görev Gücü" olarak başlamasını istiyor. Başbakanın kullandığı "Asya versiyonu" ifadesi, yapının IEA'nın bölgesel karşılığı olarak düşünüldüğünü gösteriyor.
Görev gücünün sekretaryasını Doğu Asya ve ASEAN Ekonomik Araştırma Enstitüsü'nün (ERIA) üstlenmesi ve rezervlerin kriz anında nasıl paylaşılacağına dair kuralları bu kurumun hazırlaması bekleniyor. Bu ayrıntılar Japon ve uluslararası medyaya dayanıyor. Yapının merkezinin nerede olacağına dair haberler birbirinden farklı.
IEA nedir ve neden örnek alınıyor?
IEA, 1974'teki petrol krizinin ardından kurulan ve üyelerinin acil durum petrol stoklarını koordine eden bir kuruluş. Üye ülkeler arz kesintilerinde stoklarını ortak karar çerçevesinde piyasaya sürebiliyor. Japonya da IEA üyesi.
Güneydoğu Asya ülkelerinin çoğu ise IEA üyesi değil. Jiji Press'in aktardığına göre IEA üyeleri 11 Mart 2026'da şimdiye kadarki en büyük eşgüdümlü stok salımını duyurduğunda ASEAN üyelerinden hiçbiri bu adımın içinde yer almadı. Takaiçi'nin önerisi bu boşluğu doldurmayı amaçlıyor.
Ortak rezerv sistemi nasıl işleyebilir?
Takaiçi, Güneydoğu Asya için ortak bir rezerv sistemi kurulmasını önerdi. Bu sistemde ülkelerin tek tek stok tutmak yerine ortak bir havuzdan yararlanması öngörülüyor. Haberlere göre Takaiçi, Japonya'da atıl durumdaki petrol depolama tanklarının da bölge ülkelerinin rezervleri için kullanılabileceğini söyledi.
Başbakan, girişimin Filipinler'in öncülük ettiği ortak stoklama çalışmalarıyla eşgüdüm içinde yürütüleceğini belirtti. Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos'un da nisan ayında ASEAN'ı yakıt paylaşım mekanizmasını devreye sokmaya ve ortak petrol stoklaması için çalışma yapmaya çağırdığı biliniyor.
Japonya bölgeye daha önce hangi desteği vermişti?
Takaiçi, nisan ayında düzenlenen Asya Sıfır Emisyon Topluluğu (AZEC) Plus çevrim içi zirvesinde bölgesel tedarik zinciri programı POWERR Asia'yı duyurmuştu. Japonya bu program kapsamında yaklaşık 10 milyar dolarlık destek açıkladı. Hükümetin ifadesine göre bu tutar yaklaşık 1,2 milyar varil ham petrolün temin edilmesine yetebilecek düzeydeydi.
Takaiçi'nin Manila'daki önerisi, bu destek paketinin ardından petrol güvenliği konusunda kalıcı bir kurumsal yapı hedefini öne çıkarıyor. Haberlere göre Başbakan, petrol üreticisi ve tüketicisi Asya ülkeleri arasındaki eşgüdümü artırmayı amaçlayan "POWERR Gulf Girişimi"ni de gündeme getirdi.
Öneri ne zaman hayata geçebilir?
Önerinin hangi takvimle ve hangi ülkelerin katılımıyla hayata geçeceğine dair resmî bir açıklama yapılmadı. Yapının hukuki statüsü, finansmanı ve üyelik koşulları da henüz belli değil. Konunun ayrıntılarının ASEAN ve AZEC süreçlerindeki görüşmelerde netleşmesi bekleniyor.





