Antalya'da düzenlenen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) iklim finansmanı, gelişmekte olan ve en az gelişmiş ülkelerin öncelikli talebi olarak müzakerelerin ön sıralarında yer alıyor. Konferansın sona yaklaştığı bugünlerde, fosil yakıttan temiz enerjiye geçişin maliyetinin ülkeler arasında nasıl paylaşılacağı sorusu öne çıkıyor.
Gelişmekte olan ülkeler, iklim hedeflerini hayata geçirmek ve enerji dönüşümünü hızlandırmak için gereken kaynaklara erişimde zorlandıklarını dile getiriyor. Tartışmanın merkezinde, tarihsel emisyon sorumluluğu taşıyan ülkelerin finansman yükünde daha büyük pay üstlenmesini savunan "kirleten ödesin" yaklaşımı bulunuyor.
COP31'de iklim finansmanı neden öne çıkıyor?
Sanayileşme sürecinde fosil yakıtlardan yararlanarak büyüyen gelişmiş ülkeler temiz enerji yatırımlarını artırabiliyor. Gelişmekte olan ülkeler ise hem enerji dönüşümünü finanse etmek hem de iklim değişikliğinin etkileriyle mücadele etmek için ilave kaynağa ihtiyaç duyuyor. Bu fark, finansman konusunu müzakerelerin temel başlıklarından biri haline getiriyor.
İklim finansmanı ihtiyacı ne kadar?
BM Çevre Programı'nın 2026 Uyum Açığı Raporu'na göre gelişmekte olan ülkelerin yıllık uyum finansmanı ihtiyacının 2035 itibarıyla yaklaşık 305 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu ülkelere 2024'te sağlanan uluslararası kamu uyum finansmanı ise ortalama 30 milyar dolar düzeyinde kaldı. Aradaki fark, ihtiyacın mevcut desteğin yaklaşık on katına denk geldiğini gösteriyor.
"Kirleten ödesin" yaklaşımı ne anlama geliyor?
İklim adaleti tartışmalarında öne çıkan bu yaklaşım, tarihsel olarak yüksek sera gazı emisyonuna yol açan ülkelerin, iklim değişikliğinden daha fazla etkilenen ve finansman olanakları kısıtlı ülkelere destek vermesi gerektiğini savunuyor. Yaklaşım, finansman sorumluluğunun emisyona katkıyla ilişkilendirilmesini öngörüyor.
Paris Anlaşması finansman konusunda ne söylüyor?
Paris Anlaşması'nın 9. maddesi, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere emisyon azaltımı ve iklim değişikliğine uyum faaliyetleri için finansman sağlamasını öngörüyor. Bu çerçeve, COP31'deki finansman taleplerinin dayanaklarından biri olarak gösteriliyor.
Yeşil dönüşüm hangi alanları kapsıyor?
Yeşil dönüşüm yalnızca yenilenebilir enerji yatırımlarından oluşmuyor. Elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi, temiz teknolojilere erişim, iklime dayanıklı altyapının geliştirilmesi ve kırılgan toplulukların desteklenmesi de bu kapsamda değerlendiriliyor. Borç yükü yüksek ülkeler açısından ise hibe ve uygun koşullu finansmana erişim kritik önem taşıyor.
Laos finansman ihtiyacını nasıl anlatıyor?
AA muhabirinin sorularını yanıtlayan Laos Maliye Bakan Yardımcısı Sitthiroth Rasphone, Laos'un en az gelişmiş ülkeler kategorisinden çıkmaya hazırlandığını, ancak ekonomik kırılganlıklarının sürdüğünü söyledi. Rasphone, "Laos dahil birçok gelişmekte olan ülke ve en az gelişmiş ülke, dış şoklar ve makroekonomik istikrarsızlıklarla karşı karşıya. Bizim ülkemizde de borçluluk seviyesi oldukça yüksek. İklim hedeflerimizi ve planlarımızı hayata geçirebilmek için daha fazla finansmana ihtiyacımız var." ifadelerini kullandı.
Gelişmekte olan ülkeler yalnızca para mı istiyor?
Hayır. Rasphone, gelişmekte olan ülkelerin finansmanın yanında uluslararası kaynaklara erişimi kolaylaştıracak kurumsal ve teknik kapasiteye de ihtiyaç duyduğunu vurguladı. Laos'un yeşil finansmanı 10 yıllık finansman stratejisine dahil ettiğini belirten Rasphone, uluslararası finansman kaynaklarına erişimi sağlayacak merkezi bir platform geliştirdiklerini söyledi. Rasphone, uluslararası toplumun mümkün olduğunca fazla kaynak seferber etmesinin, gelişmekte olan ülkelerin iklim hedeflerine ulaşmasına katkı sağlayacağını kaydetti.
