BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı'nın 31'incisi (COP31), 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek. İlk toplantısı 1995'te Berlin'de yapılan COP, bugüne kadar Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması gibi dönüm noktalarına, karşılanamayan taahhütlere ve çözülemeyen tartışmalara sahne oldu.
COP nedir?
COP, İngilizce "Conference of the Parties" (Taraflar Konferansı) ifadesinin kısaltması. İklim krizine dair değerlendirmelerin yapıldığı bu uluslararası toplantılar, her yıl farklı bir ülkede düzenleniyor.
COP31 ne zaman ve nerede yapılacak?
COP31, 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya'da yapılacak. Ev sahipliğini Türkiye üstleniyor. COP Başkanlığı'nı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum yürütüyor. Müzakerelerin başkanlığını ise Avustralya üstleniyor. Antalya EXPO alanı ana mekân olarak gösteriliyor.
İlk COP nerede ve ne zaman yapıldı?
İlk COP, 1995'te Berlin'de, dönemin Almanya Çevre Bakanı Angela Merkel'in başkanlığında toplandı. 117 taraf ve 53 gözlemci ülkenin katıldığı zirvede, iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik küresel müzakerelerin başlatılması öncelikli gündemdi.
Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki fark da bu dönemde tartışma konusu oldu. Gelişmekte olan ülkeler sorumluluğu gelişmiş ülkelerde görürken, ABD gibi sanayisi yoğun ülkeler emisyon azaltımı konusunda baskı gördüklerini savundu.
Kyoto Protokolü ne getirdi?
Protokol, 1997'de Japonya'nın Kyoto kentindeki COP3'te sunuldu. Gelişmiş ülkeleri emisyon azaltımı konusunda yasal olarak bağlayıcı hedeflere tabi tuttu. Bu ülkelerden sera gazı emisyonlarını 2012'ye kadar yüzde 5 oranında düşürmeleri istendi. Aralarında Çin'in de bulunduğu gelişmekte olan ülkeler ise yalnızca yıllık sera gazı envanter raporu sunacaktı.
Protokolün yürürlüğe girmesi için gereken onay sayısı, Rusya'nın 18 Kasım 2004'te onaylamasıyla tamamlandı. Bu gelişme Buenos Aires'teki COP10'da gündemin öne çıkan başlıklarından biri oldu.
ABD Kyoto Protokolü'nden neden çekildi?
ABD, protokolü COP4'te imzaladı ancak hiçbir zaman onaylamadı. 2000'de Lahey'deki COP6, tarafların anlaşamaması üzerine askıya alındı ve görüşmelere Temmuz 2001'de Bonn'da devam edildi. ABD dışındaki ülkeler uygulama araçlarında uzlaştı. Dönemin ABD Başkanı George W. Bush ise ülkesinin protokolü uygulamayacağını açıkladı. Bush, bunu "milyonlarca vatandaşımızı işsiz bırakacak çürük bir uluslararası anlaşma" olarak nitelediği düzenlemenin ekonomiye zarar vereceği gerekçesiyle savundu.
Kopenhag ve Cancun'da neler kararlaştırıldı?
Kyoto'nun ilk taahhüt döneminin 2012'de bitecek olması yeni bir küresel anlaşma arayışını hızlandırdı. COP15'te imzalanan Kopenhag Mutabakatı ile gelişmiş ülkeler, gelişmekte olan ülkelere 2020'ye kadar yılda 100 milyar dolar kaynak sağlamayı kabul etti. COP16'da ise küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme kıyasla 2 dereceyle sınırlandırılmasını öngören Cancun Anlaşmaları üzerinde uzlaşıldı.
Paris Anlaşması ne zaman kabul edildi?
Paris Anlaşması, 2015'te Paris'te düzenlenen COP21'in sonunda 195 ülke ve Avrupa Birliği'nin katılımıyla kabul edildi. Anlaşma, 1997'den bu yana iklim alanındaki yasal bağlayıcılığı olan ilk uluslararası belge niteliği taşıyor ve 4 Kasım 2016'da yürürlüğe girdi.
Anlaşma, sıcaklık artışını 2 derecenin "oldukça altında" tutmayı ve 1,5 dereceyle sınırlandırmak için çaba göstermeyi amaçlıyor. Ülkelerden Ulusal Katkı Beyanlarını (NDC) bir an önce sunmaları da isteniyor. Sürecin ilk adımları ise Doha'daki COP18'de atılmıştı. COP19'da da Varşova Uluslararası Kayıp ve Zarar Mekanizması kurulmuştu.
ABD Paris Anlaşması'ndan nasıl çıktı?
Donald Trump, ilk döneminde Haziran 2017'de ülkesinin anlaşmadan çekileceğini duyurdu. Joe Biden, 2021'de göreve gelince ABD'yi anlaşmaya yeniden dahil etti ve COP26'da metan emisyonlarını 2030'a kadar yüzde 30 azaltma taahhüdüne katıldıklarını açıkladı. İkinci kez başkan seçilen Trump ise ülkesini yeniden anlaşmadan çekme kararı aldı. Washington yönetimi, çekilmenin 27 Ocak 2026'da yürürlüğe gireceğini BM'ye bildirdi.
COP28'de fosil yakıtlar için ne karar alındı?
Birleşik Arap Emirlikleri'nin Dubai kentindeki COP28'in final metni, zirvelerin tarihinde ilk kez fosil yakıtlara atıfta bulundu. Metinde, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan "adil, düzenli ve eşit bir biçimde" uzaklaşma çağrısı yer aldı. Zirvede, kayıp ve zarar fonuna BAE 100 milyon dolar katkı sağlayacağını duyurdu. Diğer ülkelerin taahhütleriyle birlikte fon için vadedilen toplam tutar 700 milyon dolara ulaştı.
COP29'da iklim finansmanı hedefi ne oldu?
COP29'un ana gündemi, Yeni Toplu Nicel Hedef (NCQG) olarak anılan yeni iklim finansmanı hedefiydi. Nihai metinde gelişmekte olan ülkelerin finansman ihtiyacının 2030'a kadar yıllık 455 ila 584 milyar dolar, toplamda 5,1 ila 6,8 trilyon dolar olduğu belirtildi. Buna karşın 2035'e kadar yıllık en az 300 milyar dolarlık fon hedefi duyuruldu.
COP30'da hangi kararlar çıktı?
Brezilya'nın Belem kentindeki COP30'da fosil yakıtlardan çıkış için bir yol haritası bekleniyordu ancak nihai metinde bu konuda açık bir ifade yer almadı. Metinde, ülkelerin NDC'lerini ve ulusal uyum planlarını hızlandırmayı desteklemek için gönüllülük esasına dayalı Küresel Uygulama Hızlandırıcısı'nın başlatıldığı belirtildi. Mekanizmanın 2026 boyunca bilgilendirme oturumlarıyla destekleneceği ifade edildi.
Zirve boyunca Amazon Ormanları'nın korunması ve yerli halkların finansmana erişimdeki güçlükleri öne çıktı.
