DEMET İLCE / MUHABİR

Yıllar süren anormal derecede düşük yağışlar, daha uzun kurak dönemler ve yüksek sıcaklıklar, hali hazırda artan talebi karşılamakta zorlanan su sistemine stres kattı. Yetkililer rezervuarlardan pompalanan suya önemli kısıtlamalar getirmek zorunda kaldı.

Meksika Ulusal Özerk Üniversitesi'nden (UNAM) atmosfer bilimcisi Christian Domínguez Sarmiento, "Birçok mahalle haftalardır su sıkıntısı çekiyor ve yağmurların başlamasına hâlâ dört ay var" dedi.

Politikacılar her türlü kriz hissini küçümserken, bazı uzmanlar durumun artık kritik seviyelere ulaştığını ve Mexico City'nin birkaç ay içinde şehrin büyük bir bölümünde muslukların kuruduğu "sıfırıncı güne" yaklaşabileceğini söylüyor.

Yoğun nüfuslu Mexico City, deniz seviyesinden yaklaşık 7.300 feet yüksekte, yüksek rakımlı bir göl yatağı boyunca uzanıyor. Kil bakımından zengin toprak üzerine inşa edilmiş olan ve şu anda batmakta olan bu bölge, depremlere karşı hassas ve iklim değişikliğine karşı oldukça savunmasız durumda. Belki de bugün birinin mega şehir inşa etmek için seçeceği son yerlerden biri burası.

Aztekler, 1325 yılında bir dizi gölden oluşan Tenochtitlan şehirlerini inşa etmek için bu bölgeyi seçtiler. Bir ada üzerine inşa ettiler, şehri dışarıya doğru genişlettiler, suyla çalışacak kanal ve köprü ağları inşa ettiler.

Ancak 16. yüzyılın başlarında İspanyollar geldiğinde şehrin büyük bir kısmını yerle bir ettiler, göl yatağını kuruttular, kanalları doldurdular ve ormanları yok ettiler. Bir tasarım ve politika araştırma kuruluşu olan Groundlab'ın mimarı ve eş yöneticisi Jose Alfredo Ramirez, "suyu şehrin gelişmesi için üstesinden gelinmesi gereken bir düşman olarak görüyorlardı" dedi.

Kararları Mexico City'nin modern sorunlarının çoğunun yolunu açtı. Sulak alanlar ve nehirlerin yerini beton ve asfalt aldı. Yağışlı mevsimde sular altında kaldı, kurak mevsimde ise kavruldu.

Mexico City'nin suyunun yaklaşık %60'ı yer altı akiferinden geliyor, ancak bu o kadar aşırı çıkarılıyor ki, son araştırmalara göre şehir korkutucu bir hızla (yılda yaklaşık 20 inç) batıyor. Ve akifer yeterince hızlı bir şekilde yenilenmiyor. Yağmur suyu, yere batmak yerine şehrin sert, geçirimsiz yüzeylerinden akıp gidiyor.

Şehrin suyunun geri kalanı, inanılmaz derecede verimsiz bir süreçle şehir dışındaki kaynaklardan çok uzak mesafelere yukarıya pompalanıyor; bu sırada suyun yaklaşık %40'ı sızıntılar nedeniyle kayboluyor.

Rezervuarlar, pompa istasyonları, kanallar ve tünellerden oluşan Cutzamala su sistemi, Mexico City'yi de içeren Meksika Vadisi'nin kullandığı suyun yaklaşık %25'ini sağlıyor. Ancak şiddetli kuraklık bunun bedelini ödedi. Şu anda yaklaşık %39 kapasiteyle tarihin en düşük seviyesinde zayıflıyor.

Mexico City'deki Metropolitan Otonom Üniversitesi'nde ekonomik büyüme ve çevre başkanı Fabiola Sosa-Rodríguez, "Bu, sahip olmamız gereken su miktarının neredeyse yarısı" dedi.

Ekim ayında, ülkenin ulusal su komisyonu Conagua, "şiddetli kuraklık göz önüne alındığında nüfusa içme suyu tedarikini sağlamak için" Cutzamala'dan gelen suyu %8 oranında kısıtlayacağını duyurdu.

Sadece birkaç hafta sonra yetkililer, aşırı hava koşullarını suçlayarak sistem tarafından sağlanan suyu yaklaşık %25 oranında azaltarak kısıtlamaları önemli ölçüde sıkılaştırdı.

Conagua genel müdürü Germán Arturo Martínez Santoyo o dönemde yaptığı bir açıklamada, "Cutzamala'nın sahip olduğu suyun tükenmemesini sağlamak için zaman içinde dağıtılabilmesi için önlemler alınması gerekecek" dedi.

Şubat ayında yayınlanan bir rapora göre, Meksika'nın yaklaşık %60'ı orta ila olağanüstü kuraklık yaşıyor. Mexico City'nin neredeyse yüzde 90'ı şiddetli kuraklıkla karşı karşıya ve yağmur mevsiminin başlamasına daha aylar varken durum daha da kötüleşecek.

Northern British Columbia Üniversitesi'nde mühendislik alanında yardımcı doçent olan June Garcia-Becerra, "Kurak mevsimin ortasındayız ve Nisan veya Mayıs ayına kadar sürekli sıcaklık artışları bekleniyor" dedi.

Doğal iklim değişkenliği Meksika'nın bu bölümünü büyük ölçüde etkiliyor. Üç yıl süren La Niña bölgeye kuraklık getirdi ve ardından geçen yıl El Niño'nun gelişi, rezervuarları yenilemeyi başaramayan acı verici derecede kısa bir yağış sezonunun yaşanmasına yardımcı oldu.

Ancak arka planda insan kaynaklı küresel ısınmanın uzun vadeli eğilimi, daha uzun kuraklıkları ve daha şiddetli sıcak hava dalgalarını, ayrıca daha şiddetli yağmurları körüklüyor.

UNAM'dan Sarmiento, “İklim değişikliği, su kıtlığı nedeniyle kuraklıkları giderek daha şiddetli hale getirdi” dedi. Buna ek olarak, yüksek sıcaklıklar "Cutzamala sisteminde mevcut suyun buharlaşmasına neden oldu" dedi.

Geçtiğimiz yaz, en az 200 kişinin ölümüne yol açan şiddetli sıcak hava dalgalarının ülkenin büyük bölümünü sarstığı görüldü. Bilim adamlarının yaptığı bir analize göre, iklim değişikliği olmasaydı bu sıcak hava dalgaları “neredeyse imkansız” olurdu.

İklim etkileri, hızla genişleyen bir şehrin artan acılarıyla çarpıştı. Nüfus hızla artarken uzmanlar, merkezi su sisteminin buna ayak uyduramadığını söylüyor.

'Sıfırıncı gün mü?'

Kriz, Cutzamala sisteminin şehir sakinlerine su sağlayamayacak kadar düşük seviyelere düştüğü bir "sıfır gün"e ulaşıp ulaşmayacağı konusunda şiddetli bir tartışma başlattı.

Yerel basında Şubat ayının başlarında, Conagua şubesinden bir yetkilinin, ciddi bir yağış olmazsa "sıfırıncı günün" 26 Haziran gibi erken bir tarihte gelebileceğini söylediğine dair yaygın haberler yer aldı.

Ancak yetkililer o zamandan beri bölge sakinlerine sıfırıncı günün olmayacağına dair güvence vermeye çalışıyor. Meksika Devlet Başkanı Andrés Manuel López Obrador, 14 Şubat'ta düzenlediği basın toplantısında su sorunlarının çözümüne yönelik çalışmaların sürdüğünü söyledi. Mexico City belediye başkanı Martí Batres Guadarrama yakın tarihli bir basın toplantısında sıfır gün haberlerinin siyasi muhalifler tarafından yayılan "sahte haberler" olduğunu söyledi.

Ancak pek çok uzman sarmal bir krize karşı uyarıda bulunuyor. Sosa-Rodríguez, Mexico City'nin aynı şekilde kullanmaya devam etmesi halinde yağmur mevsimi gelmeden önce suyunun tükenebileceğini söyledi. "Muhtemelen sıfır günle karşı karşıya kalacağız" diye ekledi.

Bunun su sisteminin tamamen çökmesi anlamına gelmediğini çünkü şehrin tek bir kaynağa bağımlı olmadığını söyledi. Bu durum, Güney Afrika'daki Cape Town'un, birkaç yıl süren şiddetli kuraklığın ardından 2018'de tamamen kurumaya tehlikeli bir şekilde yaklaşmasıyla aynı olmayacak. "Bazı gruplarda hâlâ su olacak" dedi, "ama insanların çoğunda bu olmayacak."

Kâr amacı gütmeyen Su Danışma Konseyi başkanı Raúl Rodríguez Márquez, şehrin bu yıl sıfır güne ulaşacağına inanmadığını söyledi ancak değişiklik yapılmazsa bunun gerçekleşeceği konusunda uyardı.

Márquez,"Kritik bir durumdayız ve önümüzdeki birkaç ay içinde aşırı bir duruma ulaşabiliriz" dedi.

'Kimsenin hazırlıklı olduğunu düşünmüyorum'

Yaklaşık on yıldır Sosa-Rodríguez, yetkilileri Mexico City için sıfır gün tehlikesi konusunda uyardığını söyledi.

Çözümlerin açık olduğunu söyledi: Daha iyi atık su arıtımı hem su mevcudiyetini artıracak hem de kirliliği azaltacaktır; yağmur suyu toplama sistemleri ise yağmuru yakalayıp arıtabilir ve bölge sakinlerinin su şebekesine veya su kamyonlarına olan bağımlılıklarını %30 oranında azaltmalarına olanak tanıyabilir.

Sızıntıların onarılması sistemi çok daha verimli hale getirecek ve akiferden çıkarılması gereken su hacmini azaltacaktır. Nehirleri ve sulak alanları eski haline getirmek gibi doğaya dayalı çözümlerin, şehri yeşillendirme ve soğutma avantajıyla birlikte suyun sağlanmasına ve arıtılmasına yardımcı olacağını söyledi.

Conagua, web sitesinde yaptığı açıklamada, şehrin Cutzamala sistemindeki azalmalarla başa çıkmasına yardımcı olmak için yeni kuyuların eklenmesi ve su arıtma tesislerinin devreye alınması da dahil olmak üzere su altyapısını kurmak, geliştirmek ve iyileştirmek için 3 yıllık bir proje yürüttüğünü söyledi.

Ancak bu arada, bazı sakinler kıtlıklarla başa çıkmak zorunda kalırken, diğerlerinin çoğunlukla etkilenmemesi nedeniyle gerilim artıyor.

ABD Senatosu, istihbarata "yetkisiz dinleme" imkanı veren tasarının uzatılmasını onayladı ABD Senatosu, istihbarata "yetkisiz dinleme" imkanı veren tasarının uzatılmasını onayladı

Sosa-Rodríguez, "Şehirde suya erişimde açık bir eşitsizlik var ve bu insanların geliriyle ilgili" dedi. Kendisi, Mexico City'nin tamamı için sıfırıncı günün henüz gelmemiş olabileceğini, ancak bazı mahallelerin yıllardır bununla boğuştuğunu da sözlerine ekledi.

Kentin Tlalpan bölgesinin bir diğer sakini Amanda Martínez, buradaki insanlar için su kıtlığının yeni bir şey olmadığını söyledi. O ve ailesi, şehrin su kamyonlarından birindeki bir depo su için sıklıkla 100 dolardan fazla para ödemek zorunda kalıyor. Ama durum daha da kötüye gidiyor. Bazen su olmadan iki haftadan fazla süre geçebildiğini ve olabileceklerden korktuğunu söyledi.

"Kimsenin hazırlıklı olduğunu düşünmüyorum" dedi.

Muhabir: Demet İlce