Cuma günü yayınlanan küresel bir değerlendirmeye göre, dünyadaki göçmen kuş türlerinin neredeyse yarısı popülasyon azalması yaşıyor, dokuzda biri ise yok olma tehdidi altında.
BirdLife International'ın 2026 Dünya Kuşlarının Durumu raporuna göre, değerlendirilen 1.843 göçmen türün %45'inin küresel popülasyonlarında azalma görülüyor. %30'unun istikrarlı, %14'ünün artış gösterdiği ve kalan %11'inin eğilimlerinin bilinmediği belirtildi.
Göçmen türlere ve izledikleri rotalara odaklanan raporun altıncı baskısı, BirdLife'ın verilerini daha geniş bilimsel araştırmalardan elde edilen bulgularla birleştiriyor.
Araştırmada, göçmen türlerin %11'ini oluşturan 200 türün nesli tükenme tehdidi altında olduğu belirlendi. Bunlardan 32'si kritik derecede tehlike altında, 57'si tehlike altında ve 111'i ise savunmasız olarak sınıflandırıldı.
111 tür daha "tehlikeye yakın" olarak listelendi; bu da göçmen kuşların yaklaşık %17'sinin önemli koruma endişesi taşıdığı anlamına geliyor.
Raporda, özellikle deniz ve kıyı sulak alanlarına bağımlı kuş türlerinde ciddi düşüşler tespit edildi. Göçmen kıyı kuşu türlerinin yaklaşık %54'ü ve göçmen deniz kuşlarının %49'u azalırken, deniz habitatları, ormanlar ve kıyı sulak alanlarıyla ilişkili türlerin de %47 ila %51'inde azalma görülüyor.
Doğu Asya-Avustralya Göç Yolu, dört büyük karasal göç yolu sistemi arasında azalan türlerin en yüksek oranına sahipti (%53). Dünyanın altı deniz göç yolunu kullanan türlerin yarısı da azalma eğilimindeydi.
Bölgesel izleme çalışmaları, Avrupa ve Afrika arasında seyahat eden uzun mesafeli göçmen kuşların sayısının 1980'den beri yaklaşık %35 azaldığını gösterdi. Raporda yer alan çalışmalara göre, Kuzey Amerika'da 419 göçmen türü, 1970 ile 2017 yılları arasında yaklaşık 2,5 milyar kuşluk net bir kayıp yaşadı.
Göçmen kıyı kuşları en ciddi şekilde etkilenenler arasında yer alıyor. Kuzey Amerika'da, 1980 ile 2019 yılları arasında izlenen 28 kıyı kuşu türünün 26'sında azalma görüldü ve bunların yarısından fazlası popülasyonlarının %50'sinden fazlasını kaybetti.
Göçmen bir kıyı kuşu olan ve en son 1995 yılında Fas'ta güvenilir bir şekilde kaydedilen ince gagalı kervan kuşu, nesli tükenmiş ilan edildi. Araştırmacılar bunu, anakara Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'ya özgü bir türün bilinen ilk küresel kuş nesli tükenmesi olarak tanımladı.
Dünya genelinde, son 150 yılda yedi göçmen kuş türünün neslinin tükendiği doğrulandı veya tükendiğinden şüpheleniliyor.
Değerlendirme, göçmen kuşların karşı karşıya kaldığı yok olma riskinin artmaya devam ettiğini gösterdi. Durumlarında gerçek bir bozulma nedeniyle 102 tür daha yüksek risk kategorisine geçerken, iyileşmelerin ardından daha düşük risk kategorisine geçen tür sayısı 34 oldu.
Raporda belirtilen başlıca baskıların neredeyse tamamından insan faaliyetleri sorumluydu. İstilacı türler ve hastalıklar 139 tehdit altındaki göçmen türü etkilerken, tarım ve iklim değişikliği her biri 103 türü etkiledi.
Avcılık ve tuzak kurma 99 tehdit altındaki türü etkilerken, bunu 96 türle kirlilik, 71 türle kentsel gelişim, 65 türle insan müdahalesi, 62 türle balıkçılık, 55 türle enerji altyapısı ve 39 türle ağaç kesimi takip etti.
BirdLife International'ın baş bilimcisi Stuart Butchart, "Göçmen kuşlar birer bekçi gibidir ve sayılarındaki azalma, bizi destekleyen doğal sistemler üzerindeki artan baskıyı ortaya koymaktadır" dedi.
Butchart, koordineli koruma çabalarının türlerin yok olmasını önlediğini ve bazı popülasyonların toparlanmasına yardımcı olduğunu, ancak eylemlerin tek tek ülkelerde değil, tüm göç yolları boyunca uygulanması gerektiğini söyledi.
Göç yolları, kuşların üreme, beslenme ve kışlama alanlarını ülkeler ve kıtalar arasında birbirine bağlayan göç koridorlarıdır. Bu nedenle, önemli bir sulak alanın, ormanın veya kıyı dinlenme alanının kaybı, bir türün tüm yayılım alanındaki popülasyonları etkileyebilir.
Raporda, yaşam alanlarını korumak ve eski haline getirmek, yasadışı avlanmayı önlemek, balıkçılık nedeniyle deniz kuşlarının ölümünü azaltmak, istilacı türleri kontrol altına almak ve tarım, ormancılık ve altyapıyı yaban hayatı için daha güvenli hale getirmek amacıyla daha güçlü uluslararası işbirliğine çağrıda bulunuldu.
Raporda, 196 ülke tarafından 2030 için belirlenen biyolojik çeşitlilik hedeflerine doğru kaydedilen ilerlemenin "çok yavaş" kaldığı uyarısında bulunuldu.
Rapor, hükümetlerin, doğa koruma gruplarının, bilim insanlarının ve finans kuruluşlarının göç yolları boyunca daha fazla işbirliği sözü veren Nairobi Göç Yolları Bildirgesi'ni kabul ettiği Kenya'nın Nairobi kentinde düzenlenen Küresel Göç Yolları Zirvesi sırasında tanıtıldı.
Bildiriye, Asya Kalkınma Bankası, Latin Amerika ve Karayipler Kalkınma Bankası ve Dünya Bankası'nın katılımıyla göç yollarının korunmasını kalkınma finansmanına entegre etmeyi ve habitat koruma ve restorasyonu için yaklaşık 6 milyar dolar kaynak sağlamayı amaçlayan planlar eşlik etti.
