ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, Başkan Donald Trump'ın geçen hafta duyurduğu yaklaşık 4 milyar dolarlık yıllık yardımın sonlandırılması için Kongre onayının gerektiğini söyledi. İsrail'de yayın yapan i24NEWS'e konuşan Huckabee, yardımın "pat diye, aniden" kesilmesinin söz konusu olmadığını belirtti. Açıklama, Trump'ın 3 Kasım'daki sözlerinin ardından İsrail'de süren belirsizlik tartışmasına yeni bir boyut kattı.
Huckabee ne dedi?
Huckabee, yardım programının tamamen bitirilmesi için Kongre kararı şart olduğunu, bunun yıl sonuna kadar çıkmasının ise zayıf bir ihtimal olduğunu söyledi. Büyükelçi, "Bildiğim kadarıyla pat diye, aniden yapılacak bir kesinti söz konusu değil." ifadelerini kullandı. Böylece Trump'ın "yıl sonuna kadar" çerçevesinin pratikte hemen uygulanmayabileceğine işaret etti.
Trump 3 Kasım'da ne açıklamıştı?
Trump, ABD'de ara seçimlerin yapıldığı 3 Kasım'da İsrail'e yapılan yaklaşık 4 milyar dolarlık yardımın durdurulacağını duyurmuştu. Yıl sonuna kadar yardımın durdurulması konusunda anlaşmaya varıldığını söyleyen Trump, "Artık İsrail'e para vermeyeceğiz." demişti. Uluslararası basında yer alan haberlere göre Trump, İsrail'in bu desteğe artık ihtiyaç duymadığını savunmuş, silah satışlarının süreceğini de belirtmişti.
İsrail'de bu karar nasıl karşılandı?
İsrail devlet televizyonu KAN, kararın İsrail Savunma Bakanlığı ile ordu kademelerinde şaşkınlığa yol açtığını aktarmıştı. Haberlere göre Başbakanlık ise kesintinin gerçekleşeceğini daha sonra doğruladı. Savunma Bakanlığının yıllık yaklaşık 12 milyar şekel, yani yaklaşık 4 milyar dolarlık kaynak kaybı yaşayacağı bildirildi.
Yardımın aşamalı sonlandırılması fikri kimden çıktı?
Huckabee, yardımları aşamalı olarak sonlandırma fikrinin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'dan çıktığını savundu. Büyükelçiye göre Netanyahu bu görüşü yaklaşık bir buçuk yıl önce dile getirmeye başladı. Bu iddia, Huckabee'nin kendi aktarımı olarak not edilmelidir. Netanyahu cephesinden bu ayrıntıya ilişkin ayrı bir açıklama bulunmuyor.
Mevcut mutabakat ne öngörüyor?
İki ülke arasındaki mutabakat muhtırası, ABD'nin İsrail'e 2028 Eylül'ünü kapsayan dönemde yılda yaklaşık 3,8 milyar dolar askerî yardım sağlamasını öngörüyor. Basın haberlerine göre Trump, bu anlaşma sona ermeden fonların nasıl durdurulacağını açıklamadı. Rakam farkı da buradan geliyor: Bazı haberler 4 milyar doları, bazıları anlaşmadaki 3,8 milyar doları esas alıyor.
Kongre'nin rolü ne?
ABD'de dış yardım ödenekleri Kongre'nin onayıyla belirleniyor. Huckabee'nin açıklaması da bu nedenle sürecin yasama ayağına dikkat çekiyor. Haberlere göre Trump'ın sözlerinin ardından Kongre'de bu yönde sunulmuş somut bir yasa teklifi bulunmuyor.
İsrail'de yeni hükümet olursa ABD politikası değişir mi?
Huckabee, İsrail'de hükümeti kurmakla görevlendirilen muhalefetteki Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot ile henüz yüz yüze görüşmediğini söyledi. Büyükelçi, ABD'nin başbakan kim olursa onunla çalışacağını belirtti. Huckabee, "Görevi üstlenen hükümet kim olursa olsun birlikte çalışacağız. Çünkü o hükümet nihayetinde İsrail halkının temsilcisi olacaktır ve bizim görevimiz de ABD'yi bu seçilmiş hükümet nezdinde temsil etmektir." dedi.
Haziran ayında Huckabee de benzer bir mesaj vermişti
Uluslararası basında yer alan haberlere göre Huckabee, haziranda yaptığı bir açıklamada bir sonraki mutabakat muhtırasının ABD yardımını sona erdirip ticareti öne çıkaracağını söylemişti. Değişikliğin kademeli mi yoksa ani mi olacağı o dönemde de netleşmemişti. Bu yönüyle Huckabee'nin son sözleri, aşamalı geçiş yaklaşımını yeniden öne çıkarıyor.
